گزارشی از وضعیت فروشگاه زندان؛ گران‌فروشی و فشار مضاعف بر زندانیان فقیر

 

گزارش‌های رسیده از زندان‌ها حاکی از آن است که فروشگاه زندان به جای تأمین نیازهای اولیه زندانیان، به محلی برای فروش کالاهای گران‌قیمت و کم‌کیفیت تبدیل شده است. این در حالی است که بسیاری از زندانیان از اقشار کم‌درآمد جامعه هستند و به دلیل کیفیت نامناسب غذای زندان و محدودیت ورود اقلام از سوی خانواده‌ها، ناچار به خرید از فروشگاه زندان هستند

بنیاد تعاون زندانیان

کانون حقوق بشر ایران، شنبه ۱۳ تیرماه ۱۴۰۵ – فروشگاه زندان که در اصل با هدف تأمین نیازهای اولیه زندانیان ایجاد شده، در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد اعتراض زندانیان تبدیل شده است. گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد قیمت بسیاری از کالاهای عرضه‌شده در فروشگاه زندان به شکل قابل توجهی بالاتر از بازار آزاد است و در برخی موارد حتی کالاهای درجه سه و چهار با قیمت محصولات درجه یک به فروش می‌رسند. زندانیان می‌گویند در شرایطی که کیفیت غذای زندان پایین است و خانواده‌ها نیز اجازه ورود بسیاری از اقلام مورد نیاز را ندارند، آنان ناچارند نیازهای روزمره خود را از فروشگاه زندان تهیه کنند؛ موضوعی که فشار اقتصادی سنگینی را بر زندانیان و خانواده‌های آنان تحمیل کرده است.

چرا فروشگاه زندان به تنها راه تأمین نیازهای زندانیان تبدیل شده است؟

بر اساس گزارش‌های دریافتی، بسیاری از زندانیان امکان دریافت مواد غذایی و اقلام مصرفی از خانواده‌های خود را ندارند. محدودیت‌های موجود در ورود کالا به زندان سبب شده است که زندانیان برای تهیه ساده‌ترین نیازهای روزمره به فروشگاه زندان وابسته شوند.

از سوی دیگر، کیفیت غذای زندان در بسیاری از موارد مورد انتقاد زندانیان قرار گرفته است. زندانیان می‌گویند غذاهای توزیع‌شده از نظر کیفیت، ارزش غذایی و تنوع در سطح مطلوبی قرار ندارند و همین مسئله آنان را ناچار می‌کند بخشی از نیاز غذایی خود را از طریق خرید مواد غذایی از فروشگاه زندان تأمین کنند.

فعالان حقوق زندانیان معتقدند زمانی که زندانی امکان انتخاب دیگری ندارد، فروش کالا با قیمت‌های بالاتر از نرخ بازار می‌تواند به نوعی بهره‌برداری از وضعیت آسیب‌پذیر زندانیان تبدیل شود.

قیمت کالاها در فروشگاه زندان چقدر با بازار آزاد تفاوت دارد؟

بررسی قیمت‌های اعلام‌شده از فروشگاه زندان نشان می‌دهد که بسیاری از کالاهای اساسی و مواد غذایی با قیمتی به‌مراتب بالاتر از بازار آزاد عرضه می‌شوند. زندانیان می‌گویند در حالی که امکان خرید از خارج زندان را ندارند، ناچارند همین کالاها را با قیمت‌های چند برابر تهیه کنند.

مقایسه برخی از قیمت‌ها به شرح زیر است:

سیب‌زمینی: ۸۰ هزار تومان در فروشگاه زندان، در برابر ۳۵ هزار تومان در بازار آزاد

پیاز: ۴۹ هزار تومان در زندان، در برابر ۲۰ هزار تومان در بازار

خیار: ۹۵ هزار تومان در زندان، در برابر ۷۰ هزار تومان در بازار

گوجه‌فرنگی: ۷۹ هزار تومان در زندان، در برابر ۳۰ هزار تومان در بازار

فلفل دلمه‌ای: ۹۸ هزار تومان در زندان

کدو خورشتی: ۷۵ هزار تومان در زندان

بادمجان: ۵۵ هزار تومان در زندان، در برابر ۳۰ هزار تومان در بازار

کاهو: ۳۸ هزار تومان در زندان، در برابر ۱۵ هزار تومان در بازار

هندوانه: ۵۸ هزار تومان در زندان، در برابر ۳۵ هزار تومان در بازار

شلیل: ۲۹۵ هزار تومان در زندان، در برابر ۱۸۰ هزار تومان در بازار

هلو: ۲۹۵ هزار تومان در زندان، در برابر ۲۰۰ هزار تومان در بازار

زردآلو: ۴۱۰ هزار تومان در زندان، در برابر ۳۰۰ هزار تومان در بازار

گیلاس: نیم میلیون تومان در زندان، در برابر حدود ۲۵۰ هزار تومان در بازار

افزایش شدید قیمت سیگار در فروشگاه زندان

علاوه بر این، زندانیان از افزایش شدید قیمت سیگار نیز شکایت دارند. به گفته آنان، قیمت برخی انواع سیگار در فروشگاه زندان به‌مراتب بیشتر از بازار آزاد است. همچنین هزینه تماس تلفنی زندانیان طی ماه‌های اخیر به طور متوسط دو برابر و در برخی موارد تا سه برابر افزایش یافته، در حالی که کیفیت خطوط تلفن همچنان با قطعی‌های مکرر و مشکلات ارتباطی همراه است.

زندانیان می‌گویند کیفیت پایین غذای زندان، ممنوعیت ورود بسیاری از اقلام خوراکی و مصرفی توسط خانواده‌ها و وابستگی کامل به فروشگاه زندان، آنان را ناچار کرده است بخش عمده نیازهای روزمره خود را از همین محل تهیه کنند. این وضعیت برای زندانیانی که عمدتاً از دهک‌های پایین جامعه هستند و خانواده‌هایشان نیز با مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، فشار مالی سنگینی ایجاد کرده است.

این اختلاف قیمت‌ها در حالی گزارش شده که زندانیان امکان خرید از فروشگاه‌های خارج از زندان را ندارند و ناچارند نیازهای خود را از همین محل تأمین کنند.

چرا قیمت سیگار و تماس تلفنی نیز مورد اعتراض زندانیان قرار گرفته است؟

گزارش‌ها حاکی از آن است که افزایش قیمت‌ها تنها به مواد غذایی محدود نمی‌شود. زندانیان از افزایش شدید قیمت سیگار و همچنین هزینه‌های ارتباط تلفنی نیز شکایت دارند.

به گفته منابع مطلع، هزینه استفاده از تلفن در برخی موارد تا دو برابر و حتی سه برابر افزایش یافته است. این در حالی است که کیفیت خطوط تلفنی همچنان با مشکلات متعدد از جمله قطع مکرر تماس همراه است.

در مورد سیگار نیز زندانیان می‌گویند قیمت‌ها به مراتب بالاتر از بازار آزاد است و همین موضوع برای زندانیانی که سال‌ها در حبس به سر می‌برند، فشار اقتصادی مضاعفی ایجاد کرده است.

چرا این وضعیت برای زندانیان کم‌درآمد نگران‌کننده‌تر است؟

بخش قابل توجهی از زندانیان کشور از دهک‌های پایین اقتصادی جامعه هستند. بسیاری از آنان پیش از بازداشت نیز با مشکلات مالی روبه‌رو بوده‌اند و خانواده‌هایشان توانایی تأمین هزینه‌های سنگین را ندارند.

در چنین شرایطی، افزایش قیمت کالاهای ضروری در فروشگاه زندان می‌تواند دسترسی زندانیان به حداقل امکانات رفاهی و غذایی را محدود کند. فعالان اجتماعی می‌گویند فشار اقتصادی ناشی از این وضعیت تنها متوجه زندانیان نیست، بلکه خانواده‌های آنان نیز ناچارند هزینه‌های بیشتری برای تأمین نیازهای اولیه زندانی پرداخت کنند.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

• لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا ‌کنون
  متن کامل اعلامیه جهانی حقوق بشر
• مشهد در شب ۱۹ دی؛ ویدئویی از آغاز تیراندازی به معترضان و روایت سرکوب خونین اعتراضات سراسری + فیلم و عکس
• فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
• آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
  آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
• جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
• اولین ویدئوی ۳ بعدی بند ۲۰۹ زندان اوین؛ قسمت اول: ساختمان و ساختار بندها
• زندان دستگرد اصفهان؛ افشای قتل‌عام و سرکوب خونین زندانیان در ۱۱ فروردین ۱۴۰۵

بررسی حقوق پرونده بر اساس قوانین داخلی

مقدمه

پیش از ورود به بررسی ابعاد حقوقی پرونده، باید یادآور شد که بسیاری از مقررات کیفری مربوط به پرونده‌های سیاسی و امنیتی با انتقادهای جدی نهادهای بین‌المللی حقوق بشر روبه‌رو هستند. با این حال، موضوع این بخش بررسی میزان پایبندی مراجع قضایی و امنیتی به قوانین داخلی و تشریفات قانونی است؛ قوانینی که در بسیاری از پرونده‌ها نیز گزارش‌هایی از نقض آن‌ها منتشر شده است.

ابهامات حقوقی پرونده

یکی از مهم‌ترین ابهامات موجود، نحوه تعیین قیمت کالاها در فروشگاه زندان و سازوکار نظارت بر کیفیت و قیمت محصولات عرضه‌شده است. همچنین مشخص نیست چه نظارتی بر عملکرد فروشگاه‌ها و رعایت حقوق مصرف‌کنندگان در زندان‌ها اعمال می‌شود.

مواد قانونی مرتبط

اصل ۲۲ قانون اساسی

حفظ حقوق و کرامت اشخاص را تضمین می‌کند.

اصل ۲۹ قانون اساسی

برخورداری از تأمین اجتماعی و حداقل امکانات رفاهی را از حقوق شهروندان می‌داند.

آیین‌نامه سازمان زندان‌ها

بر تأمین نیازهای اساسی زندانیان و رعایت حقوق آنان تأکید دارد.

موارد نقض قانون

ابهام در نحوه قیمت‌گذاری کالاها

گران‌فروشی در فروشگاه زندان

عدم رعایت استانداردهای کیفیت کالاها

محدود شدن دسترسی زندانیان به اقلام ضروری

ایجاد فشار اقتصادی مضاعف بر زندانیان و خانواده‌ها

نقض حقوق بشر؛ بهره‌برداری اقتصادی از زندانیان و محدود شدن دسترسی به نیازهای اساسی

فعالان حقوق بشر معتقدند زندانیان به دلیل محروم بودن از آزادی انتخاب، در موقعیتی آسیب‌پذیر قرار دارند و هرگونه سوءاستفاده اقتصادی از این وضعیت می‌تواند نقض حقوق آنان محسوب شود.

مواد نقض‌شده

نقض حق برخورداری از استاندارد مناسب زندگی – ماده ۲۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر

زندانیان باید به غذای مناسب و نیازهای اولیه با قیمت عادلانه دسترسی داشته باشند.

نقض اصل کرامت انسانی زندانیان – قواعد نلسون ماندلا

زندانیان نباید در معرض استثمار اقتصادی یا محدودیت غیرضروری در تأمین نیازهای خود قرار گیرند.

نقض حق دسترسی برابر به کالاهای ضروری

وابستگی اجباری به فروشگاه زندان همراه با افزایش قیمت‌ها می‌تواند دسترسی زندانیان به نیازهای اولیه را محدود کند.

نقض حق ارتباط با خانواده

افزایش هزینه‌های تماس تلفنی و مشکلات ارتباطی، ارتباط زندانیان با خانواده‌هایشان را دشوارتر می‌کند.

در حالی که فروشگاه زندان باید ابزاری برای تأمین نیازهای زندانیان باشد، گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد بسیاری از زندانیان آن را به محلی برای تحمیل هزینه‌های سنگین و فشار اقتصادی بیشتر بر خود و خانواده‌هایشان تبدیل‌شده می‌دانند.