هفت تن از معترضان اسفراین به زندان مرکزی بجنورد منتقل شدهاند و دو متهم زیر ۱۸ سال نیز در کانون اصلاح و تربیت خراسان شمالی نگهداری میشوند
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۳۰ مردادماه ۱۴۰۵ – دستکم ۹ تن از معترضان اسفراین که در جریان اعتراضات سراسری دی و بهمنماه ۱۴۰۴ بازداشت شدهاند، با گذشت چندین ماه همچنان در بلاتکلیفی قضایی به سر میبرند. هفت نفر از این بازداشتشدگان در زندان مرکزی بجنورد و دو متهمی که هنگام وقوع رویدادهای مورد ادعا زیر ۱۸ سال داشتهاند، در کانون اصلاح و تربیت خراسان شمالی نگهداری میشوند.
شماری از این افراد با اتهامهای سنگینی مانند «محاربه» و «افساد فیالارض» مواجه شدهاند؛ عناوینی که میتوانند زمینه صدور مجازات اعدام را فراهم کنند. از زمان برگزاری دادگاه، نحوه دسترسی آنان به محتویات پرونده و امکان برخورداری از وکیل انتخابی اطلاعی در دست نیست.
آنچه در این گزارش میخوانید
- ۹ تن از معترضان اسفراین همچنان در بازداشت و بلاتکلیفی هستند؛
- هفت نفر به زندان مرکزی بجنورد انتقال یافتهاند؛
- دو متهم زیر ۱۸ سال در کانون اصلاح و تربیت نگهداری میشوند؛
- شماری از بازداشتشدگان با اتهامهای «محاربه» و «افساد فیالارض» مواجهاند؛
- بازداشتشدگان در مرحله بازجویی و تفهیم اتهام از وکیل انتخابی محروم بودهاند؛
- درباره اتهامهای سه نفر از آنان اطلاعاتی منتشر نشده است.
اسامی ۹ تن از معترضان اسفراین
بازداشتشدگان این پرونده عبارتاند از:
- محمد آذری، ۳۵ ساله؛
- رضا رضاپور؛
- حسین مهرانگیز؛
- علی ببری؛
- امیرحسین نظرزاده، ۲۷ ساله و اهل روستای فرطان؛
- سجاد سنگسفیدی؛
- مصطفی رجبعلیزاده؛
- امیرحسین ساربان، ۱۶ ساله؛
- سجاد شمسایی، از متهمان زیر ۱۸ سال پرونده.
محمد آذری، رضا رضاپور، حسین مهرانگیز، علی ببری، امیرحسین نظرزاده، سجاد سنگسفیدی و مصطفی رجبعلیزاده در اواسط مردادماه ۱۴۰۵ از زندان اسفراین به زندان مرکزی بجنورد منتقل شدند. پرونده آنان قرار است در مراجع قضایی بجنورد، از جمله دادگاه انقلاب، رسیدگی شود.
امیرحسین ساربان و سجاد شمسایی نیز به دلیل سن کم به کانون اصلاح و تربیت خراسان شمالی انتقال یافتهاند. گزارشهای منتشرشده درباره انتقال این افراد و ادامه بلاتکلیفی آنان از سوی چند منبع حقوق بشری بازتاب یافته است.
<p>
</p>
اتهامهای منتهی به مجازاتهای سنگین
در پرونده معترضان اسفراین، مجموعهای از اتهامها شامل «محاربه»، «افساد فیالارض»، «قتل عمد»، «مشارکت یا معاونت در قتل عمد»، «اجتماع و تبانی»، «فعالیت تبلیغی علیه نظام»، «تخریب عمدی»، «ایجاد حریق»، «اخلال در نظم عمومی» و «تحریک مردم به جنگ و کشتار» مطرح شده است. با این حال، مشخص نیست هر یک از این عناوین دقیقاً به کدام متهم نسبت داده شده و چه اسنادی مبنای آنها بوده است.
محمد آذری به «محاربه و افساد فیالارض از طریق نشاندادن سلاح سرد با هدف ایجاد ترس عمومی» متهم شده است.
رضا رضاپور در مرحله بازپرسی با اتهامهایی مانند تخریب و آتشزدن کیوسک پلیس با هدف برهمزدن امنیت، مقابله با نظام و تحریک مردم به جنگ و کشتار مواجه شده است.
سجاد سنگسفیدی نیز به تخریب و ایجاد حریق در کیوسک پلیس و «مقابله با نظام در حکم محاربه» متهم شده و در انتظار برگزاری جلسه رسیدگی است.
برای امیرحسین نظرزاده اتهامهای «محاربه و افساد فیالارض از طریق کشیدن سلاح» و تخریب و آتشزدن کیوسک پلیس مطرح شده است.
مصطفی رجبعلیزاده نیز با اتهام تخریب و ایجاد حریق در کیوسک پلیس و مقابله با نظام روبهرو شده است.
اتهامهای حسین مهرانگیز، علی ببری و سجاد شمسایی همچنان نامشخص است.
اتهام محاربه علیه یک نوجوان ۱۶ ساله
امیرحسین ساربان که ۱۶ سال دارد، با اتهامهایی از جمله «محاربه»، «افساد فیالارض»، تخریب و ایجاد حریق در تأسیسات عمومی، اجتماع و تبانی، تبلیغ علیه نظام و تشکیل یا عضویت در گروه با هدف برهمزدن امنیت کشور مواجه شده است.
طرح اتهامهای مستوجب اعدام علیه فردی که هنگام وقوع رفتار ادعایی زیر ۱۸ سال داشته، نگرانی جدی ایجاد میکند. انتقال او به کانون اصلاح و تربیت بهتنهایی به معنای رعایت حقوق کودک نیست و تمام مراحل تحقیقات و دادرسی باید با حضور وکیل متخصص، در نظرگرفتن سن متهم و اولویتدادن به بازپروری انجام شود.
روند بازداشت معترضان اسفراین
این ۹ شهروند در ارتباط با اعتراضات سراسری زمستان ۱۴۰۴، بهصورت جداگانه در شهرستان اسفراین بازداشت شدند. حسین مهرانگیز روز ۱۹ دی، محمد آذری روز ۲۴ دی، علی ببری روز ۲۸ دی و امیرحسین نظرزاده روز ۳۰ دیماه ۱۴۰۴ دستگیر شدند.
به گزارش منابع مطلع، آنان پس از بازجویی و تفهیم اتهام، بدون دسترسی مؤثر به وکیل انتخابی به زندان اسفراین انتقال یافتند. انتقال بعدی هفت نفر به بجنورد نیز بدون آنکه زمان مشخصی برای برگزاری دادگاه اعلام شود، انجام شده است.
باکس اطلاعاتی پرونده معترضان اسفراین
- تعداد بازداشتشدگان: ۹ نفر
- زمان بازداشت: دی و بهمن ۱۴۰۴
- محل بازداشت: شهرستان اسفراین
- محل نگهداری هفت متهم: زندان مرکزی بجنورد
- محل نگهداری دو متهم کودک: کانون اصلاح و تربیت خراسان شمالی
- اتهامهای شاخص: محاربه و افساد فیالارض
- وضعیت قضایی: بلاتکلیف
- دسترسی به وکیل انتخابی: محرومیت در مرحله بازجویی و تفهیم اتهام
- زمان دادگاه: اعلام نشده
- نگرانی اصلی: خطر صدور احکام سنگین و مجازات اعدام
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
- اعدام قائم حسینی در زندان دستگرد؛ پنجمین اعدام پرونده میدان علیخانی
- اعدام شهرام صادقی؛ ابهام درباره بازجویی و دادرسی و پرسشهای جدی درباره چگونگی اخذ اعترافات
بررسی حقوقی پرونده معترضان اسفراین بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سالهای گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، ابهام در رسیدگی به پروندههای امنیتی و محدودکردن حقوق متهمان مورد انتقاد قرار گرفتهاند. بررسی پرونده معترضان اسفراین براساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشاندادن مواردی است که حتی همین قوانین نیز توسط دستگاه قضایی رعایت نشدهاند.
ابهامات حقوقی پرونده
مبنای انتساب اتهامهای محاربه و افساد فیالارض، مدارک موجود در پرونده، نحوه انجام بازجوییها و علت ادامه بازداشت مشخص نیست. همچنین معلوم نیست متهمان چه زمانی محاکمه خواهند شد و آیا امکان مطالعه پرونده و برخورداری از وکیل انتخابی را خواهند داشت.
مواد قانونی مرتبط
- اصل ۳۲ قانون اساسی؛ الزام به اعلام فوری اتهام و دلایل بازداشت؛
- اصل ۳۵ قانون اساسی؛ حق برخورداری از وکیل؛
- اصل ۳۷ قانون اساسی؛ اصل برائت؛
- اصل ۳۸ قانون اساسی؛ منع اجبار به اقرار و اعتراف؛
- ماده ۴ آیین دادرسی کیفری؛ تأکید بر اصل برائت؛
- ماده ۵ آیین دادرسی کیفری؛ حق آگاهی از موضوع و دلایل اتهام؛
- ماده ۱۹۰ آیین دادرسی کیفری؛ حق همراهداشتن وکیل در تحقیقات مقدماتی؛
- مقررات دادرسی اطفال و نوجوانان؛ الزام به رسیدگی ویژه و متناسب با سن متهم.
موارد نقض قانون
- تداوم بازداشت و بلاتکلیفی چندماهه؛
- محرومیت از وکیل انتخابی در مراحل حساس پرونده؛
- نامشخصبودن دلایل و مستندات اتهامهای سنگین؛
- اعلامنشدن زمان برگزاری دادگاه؛
- احتمال نقض اصل برائت و حق دفاع مؤثر؛
- طرح اتهامهای منتهی به اعدام علیه متهم زیر ۱۸ سال.
بررسی پرونده معترضان اسفراین از منظر حقوق بشر و موارد نقض استانداردهای بینالمللی
بازداشت طولانی، محرومیت از وکیل و طرح اتهامهای مستوجب اعدام در روندی غیرشفاف، با حق آزادی، اصل برائت، حق حیات و تضمینهای دادرسی عادلانه تعارض دارد. در مورد دو متهم زیر ۱۸ سال، دستگاه قضایی موظف است منافع عالیه کودک، بازپروری، ممنوعیت مجازات اعدام و استفاده از بازداشت تنها بهعنوان آخرین راهحل را رعایت کند.
اسناد بینالمللی مرتبط
- ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع شکنجه و رفتار غیرانسانی؛
- ماده ۹ اعلامیه جهانی؛ منع بازداشت خودسرانه؛
- مواد ۱۰ و ۱۱ اعلامیه جهانی؛ حق محاکمه عادلانه و اصل برائت؛
- ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ حمایت از حق حیات و ممنوعیت اعدام افرادی که هنگام وقوع جرم زیر ۱۸ سال داشتهاند؛
- مواد ۹ و ۱۴ میثاق؛ منع بازداشت خودسرانه و حق دادرسی عادلانه؛
- ماده ۱۵ میثاق؛ اصل قانونیبودن جرم و مجازات؛
- مواد ۳۷ و ۴۰ کنوانسیون حقوق کودک؛ منع اعدام کودکان، استفاده از بازداشت بهعنوان آخرین راهحل و تضمین دادرسی ویژه کودکان؛
- قواعد پکن؛ اولویت رفاه، بازپروری و رسیدگی متناسب با سن نوجوانان؛
- قواعد نلسون ماندلا؛ حفظ کرامت و حقوق تمام افراد محروم از آزادی.
تعیین تکلیف فوری معترضان اسفراین، لغو بازداشت غیرضروری، دسترسی کامل آنان به وکیل مستقل، بررسی دقیق ادله، خودداری از صدور حکم اعدام و رعایت تضمینهای ویژه درباره امیرحسین ساربان و سجاد شمسایی، از فوریترین مطالبات مطرحشده در این پرونده است.