زندانی سیاسی علیرضا رئیسی؛ اعدام در ۱۳ مهرماه ۱۴۰۵، در زندان دستگرد اصفهان
نام و نام خانوادگی: علیرضا رئیسی
محل تولد: اصفهان
ساکن: اصفهان
تاریخ تولد: ۱۳۸۳
تاریخ آخرین بازداشت: ۲۹ دی‌ماه ۱۴۰۴
اتهامات: «محاربه» ، «افساد فی‌الارض» و «اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور»
محل زندان: زندان مرکزی اصفهان
محکومیت: اعدام
تاریخ اعدام: ۱۳ مهرماه ۱۴۰۵
اعدام علیرضا رئیسی در زندان دستگرد اصفهان؛ شکنجه، اعتراف اجباری و دفن پنهانی پس از محاکمه گروهی
علیرضا رئیسی حسن‌هندویی، کارگر جوان و از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، پس از صدور دو حکم اعدام در پرونده موسوم به «میدان علیخانی»، سحرگاه ۱۳ مهرماه ۱۴۰۵ در زندان دستگرد اصفهان اعدام شد. پرونده او با گزارش‌هایی از شکنجه شدید، تهدید به قتل، محرومیت از وکیل انتخابی، اعترافات اجباری و مخفی‌کردن محل دفن از خانواده همراه بوده است.
علیرضا رئیسی حسن‌هندویی، کارگر جوان اهل اصفهان و از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴، سحرگاه دوشنبه ۱۳ مهرماه ۱۴۰۵، در زندان دستگرد اصفهان اعدام شد. او در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» به دو بار اعدام محکوم شده بود. گزارش‌های مربوط به پرونده او از شکنجه برای اخذ اعتراف، محدودیت دسترسی به وکیل و رسیدگی گروهی و شتاب‌زده حکایت دارند. عفو بین‌الملل نیز محاکمه و اعدام او را خودسرانه و ناعادلانه توصیف کرده است.
علیرضا رئیسی؛ کارگر جوانی که پس از کشته‌شدن پسرعمویش بازداشت شد
علیرضا رئیسی حسن‌هندویی متولد سال ۱۳۸۳، مجرد و تنها پسر خانواده بود. او در اصفهان زندگی می‌کرد و به کارگری اشتغال داشت.
علیرضا پسرعموی رامین رئیسی، جوان ۲۸ ساله‌ای بود که در جریان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ جان باخت. بر اساس اطلاعات ارسالی از منابع نزدیک به خانواده، پیکر رامین پس از ۹ روز جست‌وجو با آثار اصابت چهار گلوله پیدا شد.
علیرضا روز ۲۹ دی‌ماه، یک روز پس از خاکسپاری پسرعمویش، مقابل باغ رضوان اصفهان توسط مأموران وزارت اطلاعات بازداشت شد. برخی گزارش‌ها تاریخ بازداشت را ۱۹ دی‌ماه ذکر کرده‌اند.
شکنجه شدید علیرضا رئیسی و تهدید به تزریق آمپول هوا
خانواده علیرضا رئیسی پس از بازداشت، حدود ۲۰ روز از محل نگهداری و وضعیت او بی‌اطلاع بودند.
بر اساس گزارش‌های دریافتی، بازجویان برای گرفتن اعتراف علیه علیرضا و دیگر متهمان، او را به‌شدت مورد ضرب‌وشتم قرار دادند.
یکی از هم‌بندی‌های سابق وی از شکنجه مکرر او برای گرفتن اعتراف خبر داده است. منابع نزدیک به پرونده همچنین گزارش کرده‌اند که بازجویان علیرضا را به قتل از طریق «تزریق آمپول هوا» تهدید کرده بودند.
در پرونده میدان علیخانی، استفاده از شوکر، اعدام مصنوعی، تهدید به مرگ و فشار برای اعتراف علیه دیگر بازداشت‌شدگان نیز گزارش شده است.
گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- محسن واحدیان عظیمی؛ بازپرس بی‌رحم پرونده‌های امنیتی در مشهد
اعترافات اجباری و محرومیت از وکیل انتخابی
یکی از مستندات مطرح‌شده علیه علیرضا رئیسی، پیام صوتی او به رامین رئیسی برای شرکت در اعتراضات بود.
با وجود این، گزارش عمومی روشنی درباره نقش فردی علیرضا در کشته‌شدن مأموران ارائه نشده است.
خانواده او اعلام کردند که اجازه انتخاب وکیل برای فرزندشان را نداشتند و ملزم به استفاده از وکیل تسخیری شدند.
به گزارش عفو بین‌الملل، اعترافات اجباری متهمان این پرونده روز ۲۳ ژانویه ۲۰۲۶، پیش از محاکمه، از رسانه‌های حکومتی پخش شد و در روند محکومیت آنان مورد استفاده قرار گرفت.
محاکمه گروهی در پرونده میدان علیخانی و صدور دو حکم اعدام
رسیدگی به پرونده میدان علیخانی در شعبه اول دادگاه انقلاب اصفهان انجام شد. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، مرتضی براتی درچه و محمدرضا توکلی از قضات پرونده و محمد نخجوان دادستان آن بودند.
در این پرونده ده‌ها نفر بازداشت شدند و برای تعدادی از آنان حکم اعدام صادر شد.
گزارش‌ها حاکی است رسیدگی به اتهامات ۵۹ متهم در سه جلسه تقریباً یک‌ساعته انجام گرفت؛ موضوعی که نگرانی درباره امکان دفاع مستقل هر متهم را افزایش می‌دهد.
علیرضا رئیسی به دو بار اعدام محکوم شد، اما متن کامل دادنامه و دلایل صدور هر حکم در دسترس عمومی قرار نگرفت.
نقض حکم و تأیید دوباره اعدام علیرضا رئیسی
بر اساس اطلاعات منتسب به منابع نزدیک به خانواده، حکم اعدام علیرضا رئیسی پس از اعتراض در دیوان عالی کشور ابتدا نقض و به ۲۰ سال زندان تبدیل شد.
با این حال، روز ۱۴ تیرماه ۱۴۰۵ به خانواده اعلام شد که حکم اعدام بار دیگر برقرار و تأیید شده است.
جزئیات تصمیم‌های قضایی و دلایل تغییر حکم منتشر نشده است.
علیرضا روز یکشنبه ۱۲ مهرماه آخرین ملاقات خود را با خانواده انجام داد. سحرگاه روز بعد، حکم اعدام او و علیرضا سپاهی بادجانی در زندان دستگرد اصفهان اجرا شد.
انتقال پدر با چشم‌بند و مخفی‌کردن محل قبر
پس از اعدام، مسئولان از دفن پیکر علیرضا رئیسی در محل زندگی خانواده جلوگیری کردند.
بر اساس روایت نزدیکان خانواده، مأموران پدر علیرضا را با چشم‌بند و بدون تلفن همراه به منطقه‌ای در محدوده نطنز منتقل کردند.
پیکر علیرضا در این منطقه دفن شد، اما محل دقیق قبر ابتدا به پدرش نشان داده نشد.
این برخورد، علاوه بر رنج ناشی از اعدام فرزند، امکان سوگواری و دسترسی خانواده به محل دفن را نیز محدود کرد.
محکومیت اعدام علیرضا رئیسی از سوی عفو بین‌الملل
عفو بین‌الملل روز ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵ اعدام علیرضا رئیسی و چهار معترض دیگر را محکوم کرد.
این سازمان اعلام کرد پنج نفر طی یک هفته، پس از محاکمه‌هایی به‌شدت ناعادلانه و همراه با شکنجه، اعدام شده‌اند.
عفو بین‌الملل همچنین هشدار داد که دست‌کم هشت متهم دیگر پرونده میدان علیخانی همچنان در معرض خطر اجرای حکم اعدام قرار دارند.
بررسی حقوقی پرونده علیرضا رئیسی بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران به‌دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه و محدودکردن حقوق متهمان همواره مورد انتقاد بوده‌اند. بررسی این پرونده بر اساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست، بلکه برای نشان‌دادن رعایت‌نشدن حتی همین قوانین صورت می‌گیرد.
ابهامات حقوقی پرونده
مهم‌ترین ابهامات شامل اعتبار اعترافات اخذشده تحت فشار، دسترسی محدود به وکیل، رسیدگی گروهی و منتشرنشدن دادنامه کامل است. همچنین نحوه بررسی نقش فردی علیرضا در اتهامات انتسابی و دلایل تغییر احکام روشن نشده است.
مواد قانونی مرتبط
اصول ۳۵، ۳۷ و ۳۸ قانون اساسی بر حق وکیل، اصل برائت و ممنوعیت شکنجه تأکید دارند. ماده ۴۸ و ماده ۱۹۰ قانون آیین دادرسی کیفری به حق دسترسی به وکیل مربوط‌اند. ماده ۱۶۹ قانون مجازات اسلامی نیز اقرار ناشی از اجبار و شکنجه را فاقد اعتبار می‌داند.
موارد نقض قانون
شکنجه برای اخذ اعتراف، محرومیت از دفاع مؤثر و استفاده از اعترافات اجباری با تضمین‌های قانونی یادشده تعارض دارند. همچنین محدودیت دسترسی وکیل به پرونده و نبود رسیدگی فردی کافی، اعتبار دادرسی منتهی به حکم اعدام را به‌شدت مخدوش می‌کند.
بررسی پرونده از منظر حقوق بشر و موارد نقض استانداردهای بین‌المللی
اعدام علیرضا رئیسی پس از محاکمه‌ای همراه با گزارش‌های شکنجه و اعتراف اجباری، نقض جدی تضمین‌های حقوق بشری محسوب می‌شود. مواد ۳، ۵، ۹، ۱۰ و ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر بر حق حیات، منع شکنجه، ممنوعیت بازداشت خودسرانه، دادرسی عادلانه و اصل برائت تأکید دارند. مواد ۶، ۷ و ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نیز از حق حیات و دفاع مؤثر حمایت می‌کنند. مخفی‌کردن محل دفن، حقوق و کرامت خانواده را نیز تحت تأثیر قرار داده است.