حق ما | HAGH MA: حبیب ادبی؛ روایتی از بازداشت، شکنجه، آسیب‌های روانی و ادامه پیگرد قضایی در پرونده اعتراضات گناباد

Wednesday, July 15, 2026

حبیب ادبی؛ روایتی از بازداشت، شکنجه، آسیب‌های روانی و ادامه پیگرد قضایی در پرونده اعتراضات گناباد

با پایان تحقیقات مقدماتی پرونده حبیب ادبی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ در گناباد، دادسرای عمومی و انقلاب این شهرستان برای سه اتهام امنیتی قرار جلب به دادرسی صادر کرده است. هم‌زمان، روایت‌های منتشرشده از سوی منابع نزدیک به این پرونده، از شکنجه، فشارهای شدید روانی، آسیب‌های جسمی، بی‌توجهی به روند قانونی بازجویی و ادامه فشار بر وی و خانواده‌اش حکایت دارد

حبیب ادبی؛ روایتی از بازداشت، شکنجه، آسیب‌های روانی و ادامه پیگرد قضایی در پرونده اعتراضات گناباد

کانون حقوق بشر ایران، شنبه ۲۰ تیرماه ۱۴۰۵ – پرونده حبیب ادبی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ در شهرستان گناباد، یکی از پرونده‌هایی است که علاوه بر اتهام‌های امنیتی، به دلیل روایت‌های متعدد درباره نحوه بازداشت، شکنجه، فشار بر خانواده، آسیب‌های روانی و ادامه روند قضایی مورد توجه فعالان حقوق بشر قرار گرفته است. بر اساس قرار نهایی صادرشده از سوی دادسرای عمومی و انقلاب گناباد، اگرچه بخشی از اتهام‌های مطرح‌شده علیه او به دلیل نبود ادله کافی مختومه شده، اما پرونده با سه عنوان اتهامی همچنان برای رسیدگی به دادگاه انقلاب ارسال شده است. هم‌زمان، منابع آگاه از نقش مستقیم دشتبان، دادستان گناباد، در روند رسیدگی به این پرونده و فشارهای واردشده بر حبیب ادبی و خانواده‌اش سخن گفته‌اند.

باکس اطلاعات | حبیب ادبی در یک نگاه

عنوان	اطلاعات
نام	حبیب ادبی
محل بازداشت	گناباد
زمان بازداشت	اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴
آخرین وضعیت	صدور قرار جلب به دادرسی
اتهام‌های باقی‌مانده	اجتماع و تبانی، عضویت در گروه با هدف برهم زدن امنیت کشور، تبلیغ علیه نظام
گزارش‌های منتشرشده	شکنجه، آسیب روانی، فشار بر خانواده، ادامه توقیف اموال شخصی

پایان تحقیقات مقدماتی و ارسال پرونده به دادگاه

بر اساس قرار نهایی صادرشده از سوی دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان گناباد، تحقیقات مقدماتی پرونده حبیب ادبی پایان یافته و پرونده برای رسیدگی به دادگاه انقلاب ارسال شده است. در این قرار، دادسرا برخی از اتهام‌های اولیه را به دلیل فقدان ادله کافی قابل اثبات ندانسته و برای آن‌ها قرار منع تعقیب صادر کرده است.

با این حال، درباره سه عنوان اتهامی شامل اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور، عضویت در گروه یا جمعیت با هدف برهم زدن امنیت کشور و تبلیغ علیه نظام، قرار جلب به دادرسی صادر شده است. همچنین ابلاغیه رسمی دادگاه نشان می‌دهد که وی برای حضور در جلسه رسیدگی شعبه اول دادگاه انقلاب گناباد احضار شده است.

بازداشت همراه با ضرب‌وشتم و انتقال به محل نامعلوم

بر اساس روایت منابع نزدیک به پرونده، پس از آنکه تصویر حبیب ادبی در جریان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ توسط نیروهای امنیتی شناسایی شد، مأموران با صورت‌های پوشیده او را بازداشت کردند.

این منابع می‌گویند بازداشت با ضرب‌وشتم شدید همراه بوده و وی پس از دستگیری، با چشمان بسته به مکانی نامعلوم منتقل شده است؛ جایی که به گفته همین منابع، تحت بازجویی‌های همراه با خشونت قرار گرفته است.

بر اساس این روایت‌ها، مأموران در جریان بازجویی با باتوم و شلاق او را مورد ضرب‌وشتم قرار داده‌اند؛ به گونه‌ای که وی در مقطعی بر اثر شدت ضربات بیهوش شده است.

این ادعاها تاکنون از سوی مقام‌های مسئول به‌طور رسمی تأیید یا رد نشده‌اند.

نقش دشتبان، دادستان گناباد، در روند پرونده

نام دشتبان، دادستان شهرستان گناباد، در بخش‌های مختلف این پرونده از سوی منابع آگاه مطرح شده است.

بر اساس این روایت‌ها، پس از بازداشت حبیب ادبی، خانواده او برای پیگیری وضعیت فرزندشان به دادگستری مراجعه کردند، اما به آنان گفته شد که برای آزادی وی باید خسارت پرداخت شود.

به گفته این منابع، مادر حبیب ادبی، طاهره فغانزاده، با استفاده از پس‌انداز شخصی، کمک‌های مردمی و حمایت یک خیر، مبلغ ۲۵۰ میلیون تومان تهیه و پرداخت کرد، اما با وجود این پرداخت، فرزندش آزاد نشد.

همین منابع مدعی هستند که پس از آن نیز به دستور دادستان گناباد، از ورود مادر و دیگر اعضای خانواده به ساختمان دادگستری جلوگیری شده و آنان امکان پیگیری عادی پرونده را نداشتند.

در صورت صحت این روایت‌ها، چنین اقداماتی می‌تواند پرسش‌هایی جدی درباره شفافیت روند رسیدگی، نحوه تعامل مقام‌های قضایی با خانواده متهم و رعایت حقوق قانونی آنان ایجاد کند.

روند بازجویی و دادرسی؛ انتقادها به رعایت نشدن تشریفات قانونی

یکی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در این پرونده، انتقاد نسبت به روند بازجویی و رسیدگی قضایی است.

بر اساس روایت‌های منتشرشده، حبیب ادبی در روزهای نخست بازداشت، در شرایطی نگهداری شده که خانواده او از محل نگهداری و وضعیت جسمانی‌اش اطلاع دقیقی نداشتند.

همچنین منابع نزدیک به پرونده می‌گویند روند بازجویی با فشارهای شدید جسمی و روانی همراه بوده و بسیاری از حقوق قانونی متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی رعایت نشده است.

فعالان حقوق بشر معتقدند در پرونده‌های امنیتی، رعایت دقیق تشریفات قانونی، دسترسی به وکیل، اطلاع‌رسانی به خانواده و نظارت بر روند بازجویی از مهم‌ترین تضمین‌های دادرسی عادلانه است و هرگونه عدول از این اصول، می‌تواند اعتبار فرآیند رسیدگی را با ابهام روبه‌رو کند.

شکنجه و پیامدهای آن بر سلامت جسمی و روانی

بر اساس روایت‌های منتشرشده، فشارهای واردشده بر حبیب ادبی تنها به دوران بازداشت محدود نمانده و آثار آن پس از آزادی نیز ادامه یافته است.

منابع آگاه می‌گویند وی در دوران بازداشت علاوه بر آسیب‌های جسمی، با فشارهای روانی مداوم، تهدید نسبت به اعضای خانواده و شرایط سخت بازجویی مواجه بوده است.

به گفته همین منابع، این فشارها موجب بروز آسیب‌های جدی روانی شده و حبیب ادبی همچنان با مشکلاتی مانند بی‌خوابی، کابوس‌های شبانه، اضطراب شدید و آثار پایدار ناشی از تجربه بازداشت دست‌وپنجه نرم می‌کند.

پزشک متخصص اعصاب و روان نیز، بنا بر روایت منابع، در گزارشی خطاب به دادگاه انقلاب گناباد اعلام کرده است که وضعیت روحی حبیب ادبی به‌گونه‌ای است که در شرایط فعلی توان تحمل حبس و اجرای مجازات را ندارد.

آسیب جسمی ناشی از شکنجه و ادامه روند درمان

بر اساس روایت منابع آگاه، حبیب ادبی پیش از بازداشت نیز از ناحیه یکی از دست‌های خود دچار شکستگی قدیمی بوده و در محل شکستگی، پلاتین کار گذاشته شده بود.

این منابع می‌گویند در جریان بازداشت و ضرب‌وشتم، ضربات متعددی به همان دست وارد شده و همین موضوع موجب آسیب مجدد به محل جراحی شده است. در نهایت، حدود یک ماه پیش، وی ناچار به انجام عمل جراحی دیگری برای خارج کردن پلاتین شد.

به گفته منابع نزدیک به پرونده، روند درمان وی همچنان ادامه دارد و آثار جسمی ناشی از بازداشت هنوز به طور کامل برطرف نشده است. آنان همچنین می‌گویند عوارض ناشی از عمل جراحی اخیر نیز روند بهبود وی را با دشواری روبه‌رو کرده است.

فعالان حقوق بشر تأکید می‌کنند هرگونه استفاده از خشونت علیه افراد بازداشت‌شده که منجر به آسیب جسمی شود، باید توسط مراجع مستقل مورد رسیدگی قرار گیرد.

بازداشت مادر حبیب ادبی و فشار برای تغییر روایت پرونده

یکی از بخش‌های کم‌سابقه این پرونده، مربوط به برخورد با خانم طاهره فغانزاده، مادر حبیب ادبی، است.

بر اساس روایت منابع آگاه، پس از آنکه اخبار مربوط به بازداشت، شکنجه و وضعیت جسمی حبیب ادبی در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بازتاب گسترده‌ای یافت، روند رسیدگی به پرونده سرعت گرفت و زمینه آزادی موقت وی فراهم شد.

اما پس از آن، به گفته همین منابع، دشتبان، دادستان گناباد، دستور بازداشت مادر حبیب ادبی را صادر کرد.

این منابع می‌گویند وی در جریان بازجویی با فشار و تهدید مواجه شد و آزادی او مشروط به انجام اقداماتی در فضای مجازی شد.

بر اساس این روایت، از وی خواسته شد هر روز در زیر مطالب منتشرشده درباره بازداشت و شکنجه حبیب ادبی، پیام‌هایی منتشر کند و اعلام نماید که فرزندش آزاد شده و هیچ مشکلی ندارد.

همچنین گفته می‌شود پس از آزادی نیز از او خواسته شده بود به مدت یک هفته، تصویر یا نسخه‌ای از تمامی پیام‌هایی را که در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کند، تهیه و در اختیار مقام‌های مسئول قرار دهد.

در صورت صحت این روایت‌ها، چنین اقداماتی می‌تواند پرسش‌هایی جدی درباره آزادی بیان، حق دادخواهی خانواده‌ها و نحوه برخورد با بستگان بازداشت‌شدگان ایجاد کند.

ادامه فشارها با خودداری از تحویل وسایل شخصی

بر اساس اطلاعات منتشرشده، با وجود گذشت چند ماه از آزادی حبیب ادبی، بخشی از اموال شخصی او همچنان در اختیار اداره اطلاعات گناباد باقی مانده است.

منابع نزدیک به پرونده می‌گویند تلفن همراه، ساعت، کارت‌های بانکی و سایر وسایل شخصی وی تاکنون به خانواده تحویل داده نشده است.

به گفته این منابع، ادامه نگهداری این اموال هیچ توجیه قانونی ندارد و تنها به عاملی برای تداوم فشار روحی بر حبیب ادبی و خانواده‌اش تبدیل شده است.

فعالان حقوق بشر معتقدند استرداد اموال شخصی پس از پایان ضرورت‌های قانونی، یکی از حقوق اولیه هر شهروند است و خودداری از انجام آن، در صورت فقدان مبنای قانونی، می‌تواند مصداق استمرار فشار بر فرد و خانواده او تلقی شود.

دادستان گناباد و ضرورت پاسخگویی

بر اساس روایت منابع آگاه، دشتبان، دادستان شهرستان گناباد، مسئول مستقیم پیگیری این پرونده بوده است.

این منابع معتقدند با توجه به جایگاه دادستان در فرآیند تعقیب و نظارت بر تحقیقات مقدماتی، لازم است درباره تمامی ادعاهای مطرح‌شده در این پرونده، از جمله نحوه بازداشت، ادعاهای مربوط به شکنجه، فشار بر خانواده، روند بازجویی، بازداشت مادر حبیب ادبی و ادامه توقیف اموال شخصی، توضیح و پاسخ شفاف ارائه شود.

فعالان حقوق بشر نیز تأکید می‌کنند بررسی مستقل این ادعاها، علاوه بر روشن شدن ابعاد پرونده، می‌تواند در تضمین رعایت حقوق متهمان و افزایش اعتماد عمومی به فرآیندهای قضایی نقش مؤثری داشته باشد.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

بررسی حقوقی پرونده بر اساس قوانین داخلی

مقدمه

پیش از بررسی حقوقی این پرونده، باید توجه داشت که بسیاری از قوانین کیفری در دیکتاتوری حاکم، به‌ویژه در پرونده‌های سیاسی، امنیتی و مرتبط با اعتراضات مردمی، از سوی نهادهای بین‌المللی حقوق بشر به دلیل مغایرت با اصول دادرسی عادلانه، حق آزادی، منع شکنجه و حقوق بنیادین شهروندان مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. با این حال، حتی بر مبنای همین قوانین داخلی نیز ضابطان امنیتی و مراجع قضایی مکلف به رعایت تشریفات قانونی، حفظ کرامت متهم، منع هرگونه شکنجه، احترام به حقوق دفاعی، تحویل اموال شخصی و رعایت اصول دادرسی عادلانه هستند.

ابهامات حقوقی پرونده

در پرونده حبیب ادبی، روایت‌های منتشرشده درباره نحوه بازداشت، انتقال به محل نامعلوم، ادعای شکنجه، اعمال فشار بر خانواده، بازداشت مادر وی، ادامه توقیف اموال شخصی، گزارش پزشک متخصص درباره آسیب‌های شدید روانی و ادامه رسیدگی قضایی با وجود این وضعیت، از مهم‌ترین ابهام‌های حقوقی پرونده به شمار می‌رود. همچنین چگونگی رعایت حقوق دفاعی متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی و نحوه نظارت بر عملکرد ضابطان امنیتی، از دیگر موضوعاتی است که نیازمند بررسی مستقل و شفاف است.

مواد قانونی مرتبط

اصل ۲۲ قانون اساسی: مصونیت جان، مال، حقوق و حیثیت اشخاص.

اصل ۳۲ قانون اساسی: ممنوعیت بازداشت خارج از تشریفات قانونی.

اصل ۳۴ قانون اساسی: حق دادخواهی.

اصل ۳۵ قانون اساسی: حق انتخاب وکیل.

اصل ۳۷ قانون اساسی: اصل برائت.

اصل ۳۸ قانون اساسی: ممنوعیت شکنجه برای اخذ اقرار.

اصل ۳۹ قانون اساسی: ممنوعیت هتک حرمت بازداشت‌شدگان.

مواد مرتبط قانون آیین دادرسی کیفری درباره حفظ حقوق متهم و استرداد اموال توقیفی پس از رفع ضرورت قانونی.

موارد نقض قانون

بازداشت همراه با خشونت.

انتقال به محل نامعلوم.

گزارش شکنجه در بازجویی.

تهدید اعضای خانواده.

فشار بر مادر متهم.

اخلال در روند دادرسی.

بی‌توجهی به وضعیت روانی.

ادامه توقیف اموال شخصی.

نقض حقوق بشر در پرونده حبیب ادبی

پرونده حبیب ادبی از منظر حقوق بشر، نگرانی‌هایی جدی درباره نحوه بازداشت، گزارش‌های مربوط به شکنجه، آسیب‌های جسمی و روانی، فشار بر خانواده، تهدید بستگان، ادامه رسیدگی قضایی با وجود گزارش پزشکی درباره وضعیت روانی، و خودداری از استرداد وسایل شخصی ایجاد کرده است. همچنین روایت‌های منتشرشده درباره فشار بر مادر وی برای تغییر روایت رسانه‌ای پرونده، در صورت صحت، می‌تواند با اصول آزادی بیان و حق دادخواهی مغایرت داشته باشد. نهادهای حقوق بشری همواره تأکید کرده‌اند که هرگونه ادعای شکنجه، بدرفتاری و فشار بر خانواده بازداشت‌شدگان باید توسط نهادی مستقل، بی‌طرف و مؤثر مورد تحقیق قرار گیرد.

مواد حقوق بشری مرتبط

ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی.

ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: ممنوعیت شکنجه و رفتارهای ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز.

ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر: ممنوعیت بازداشت خودسرانه.

ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق برخورداری از دادرسی عادلانه.

ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی: حق دفاع و محاکمه منصفانه.

قواعد نلسون ماندلا: حفظ کرامت، سلامت جسمی و روانی افراد محروم از آزادی.

فراخوان برای تکمیل مستندات

کانون حقوق بشر ایران از تمامی شهروندان، وکلا، زندانیان آزادشده، خانواده‌های بازداشت‌شدگان و افرادی که اطلاعات، اسناد یا روایت‌های قابل راستی‌آزمایی درباره حبیب ادبی، دشتبان دادستان گناباد یا سایر مسئولان دخیل در این پرونده در اختیار دارند، دعوت می‌کند مستندات خود را از طریق راه‌های ارتباطی امن در اختیار این نهاد قرار دهند. به باور فعالان حقوق بشر، مستندسازی دقیق این پرونده‌ها می‌تواند به روشن شدن حقیقت، تقویت روند پاسخگویی و فراهم شدن زمینه بررسی مستقل ادعاهای مطرح‌شده در مراجع ذی‌صلاح داخلی و بین‌المللی کمک کند.