فراخوان و هشدار اعدام زندانی سیاسی عارف خوشکار؛ نگرانی از اجرای قریب‌الوقوع حکم در زندان قزلحصار

 

عارف خوشکار از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ است که به اتهام قتل یکی از نیروهای بسیج به اعدام محکوم شده است.

عارف خوشکار

کانون حقوق بشر ایران، سه‌شنبه ۲۳ تیرماه ۱۴۰۵ -در پی انتقال عارف خوشکار، زندانی سیاسی محکوم به اعدام، به سلول انفرادی در زندان قزلحصار کرج، نگرانی‌ها درباره اجرای قریب‌الوقوع حکم اعدام وی افزایش یافته است. بر اساس اطلاعات دریافتی، این زندانی که هم‌اکنون در واحد ۳ زندان قزلحصار نگهداری می‌شود، روز ۱۸ تیرماه ۱۴۰۵ به «سوئیت» یا سلول انفرادی منتقل شده و منابع مطلع نسبت به احتمال اجرای حکم اعدام او در روزهای آینده هشدار داده‌اند.

عارف خوشکار از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ است که به اتهام قتل یکی از نیروهای بسیج به اعدام محکوم شده است. خانواده و نزدیکان وی با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت او، خواستار توجه فوری نهادهای حقوق بشری و افکار عمومی به پرونده این زندانی شده‌اند.

بازداشت عارف خوشکار و روند پرونده

بر اساس اطلاعات موجود، عصر روز شنبه ۱۷ مهرماه ۱۴۰۱، هم‌زمان با اعتراضات مردمی در محله فلاح تهران، یکی از نیروهای بسیج به نام سلمان امیراحمدی در جریان حوادث آن روز کشته شد. گزارش‌های منتشرشده حاکی از آن است که عارف خوشکار حدود یک ماه بعد، در تاریخ ۲۰ آبان ۱۴۰۱، بازداشت و در اواخر آذر همان سال با اتهام قتل عمد به زندان رجایی‌شهر کرج منتقل شد.

به گفته منابع آگاه، پس از تعطیلی زندان رجایی‌شهر، وی همراه با شماری از زندانیان به زندان قزلحصار منتقل شد و اکنون در واحد ۳ این زندان نگهداری می‌شود.

ادعای اعتراف اجباری زیر شکنجه

بر اساس اطلاعات دریافتی، عارف خوشکار در دوران بازداشت تحت فشارهای شدید جسمی و روحی قرار گرفته و برای اخذ اعتراف علیه خود شکنجه شده است. همچنین گزارش شده است که مأموران امنیتی با بازداشت برادر کوچک‌تر او و تهدید به تعرض جنسی علیه وی، عارف خوشکار را تحت فشار قرار داده‌اند تا مسئولیت قتل یکی از نیروهای حکومتی را بپذیرد.

منابع نزدیک به این پرونده تأکید کرده‌اند که اعترافات منسوب به این زندانی در چنین شرایطی و تحت فشارهای شدید امنیتی اخذ شده و فاقد اعتبار حقوقی است.

برگزاری دادگاه سه معترض، اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ در تهران؛ اتهامات سنگین در سایه نبود وکیل انتخابی و اعترافات اجباری

ابهام در روند دادرسی و دسترسی به وکیل

بر اساس اطلاعات منتشرشده، وکیل عارف خوشکار از نوع تسخیری بوده و خانواده وی همواره تشویق شده‌اند که درباره پرونده او اطلاع‌رسانی عمومی نکنند.

همچنین منابع آگاه اعلام کرده‌اند که این زندانی بدون برخورداری از امکان دفاع مؤثر، بدون دسترسی آزادانه به وکیل منتخب خود و بدون رسیدگی علنی، به مجازات اعدام محکوم شده است. به گفته این منابع، وی حتی فرصت حضور مؤثر برای دفاع از خود در روند رسیدگی قضایی را نیز نداشته است.

افزایش نگرانی‌ها پس از انتقال به سلول انفرادی

انتقال عارف خوشکار به سلول انفرادی در زندان قزلحصار، نگرانی‌ها درباره اجرای قریب‌الوقوع حکم اعدام او را افزایش داده است. در زندان‌های ایران، انتقال زندانیان محکوم به اعدام به سلول انفرادی معمولاً از مراحل پیش از اجرای حکم محسوب می‌شود؛ هرچند مقام‌های قضایی یا مسئولان زندان تاکنون درباره وضعیت این زندانی اطلاع‌رسانی رسمی نکرده‌اند.

در همین راستا، فعالان حقوق بشر و خانواده این زندانی خواستار اطلاع‌رسانی گسترده درباره وضعیت او و اقدام فوری برای جلوگیری از اجرای حکم اعدام شده‌اند.

بررسی حقوقی پرونده بر اساس قوانین داخلی

مقدمه

پیش از بررسی حقوقی این پرونده، باید توجه داشت که بسیاری از قوانین کیفری در دیکتاتوری حاکم، به‌ویژه در پرونده‌های سیاسی، امنیتی و مرتبط با اعتراضات مردمی، از سوی نهادهای بین‌المللی حقوق بشر به دلیل مغایرت با اصول دادرسی عادلانه، حق آزادی، منع شکنجه و حقوق بنیادین شهروندان مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. با این حال، حتی بر مبنای همین قوانین داخلی نیز ضابطان امنیتی و مراجع قضایی مکلف به رعایت تشریفات قانونی، حفظ کرامت متهم، منع هرگونه شکنجه، احترام به حقوق دفاعی، حق دسترسی به وکیل و رعایت اصول دادرسی عادلانه هستند.

ابهامات حقوقی پرونده

در پرونده عارف خوشکار، گزارش‌های منتشرشده درباره بازداشت پس از اعتراضات سال ۱۴۰۱، ادعای شکنجه برای اخذ اعتراف، تهدید به تعرض جنسی علیه برادر وی، اخذ اعتراف اجباری، عدم دسترسی مؤثر به وکیل منتخب، استفاده از وکیل تسخیری، ابهام در روند رسیدگی قضایی، و انتقال وی به سلول انفرادی پیش از اجرای احتمالی حکم اعدام، از مهم‌ترین ابهام‌های حقوقی این پرونده به شمار می‌رود. همچنین چگونگی رعایت حقوق دفاعی متهم در مراحل تحقیقات مقدماتی، اعتبار اعترافات اخذشده و نحوه نظارت بر عملکرد ضابطان امنیتی، از دیگر موضوعاتی است که نیازمند بررسی مستقل، شفاف و بی‌طرفانه است.

مواد قانونی مرتبط

اصل ۲۲ قانون اساسی: مصونیت جان، مال، حقوق و حیثیت اشخاص.

اصل ۳۲ قانون اساسی: ممنوعیت بازداشت خارج از تشریفات قانونی.

اصل ۳۴ قانون اساسی: حق دادخواهی.

اصل ۳۵ قانون اساسی: حق انتخاب وکیل.

اصل ۳۷ قانون اساسی: اصل برائت.

اصل ۳۸ قانون اساسی: ممنوعیت شکنجه برای اخذ اقرار.

اصل ۳۹ قانون اساسی: ممنوعیت هتک حرمت بازداشت‌شدگان.

مواد مختلف قانون آیین دادرسی کیفری: تضمین حق دفاع، دسترسی به وکیل، ممنوعیت استناد به اقرارهای اخذشده تحت اجبار و رعایت تشریفات قانونی در رسیدگی به پرونده‌های کیفری.

قیام سراسری ۱۴۰۱ – لرزه سنگین بر بنای پوسیده دیکتاتوری ولایت فقیه در ایران

موارد نقض قانون

بازداشت در ارتباط با اعتراضات مردمی.

ادعای شکنجه برای اخذ اعتراف.

تهدید یکی از اعضای خانواده برای اعمال فشار بر متهم.

اخذ اعتراف اجباری.

ابهام در دسترسی مؤثر به وکیل منتخب.

ابهام در روند برگزاری جلسات رسیدگی.

انتقال به سلول انفرادی پیش از اجرای احتمالی حکم اعدام.

نقض حقوق بشر در پرونده عارف خوشکار

پرونده عارف خوشکار از منظر حقوق بشر، نگرانی‌های جدی درباره رعایت حق دادرسی عادلانه، ممنوعیت شکنجه، اعتبار اعترافات اخذشده تحت فشار، حق برخورداری از وکیل منتخب و حق حیات ایجاد کرده است. گزارش‌های منتشرشده درباره شکنجه، تهدید به تعرض جنسی علیه برادر وی برای وادار کردن او به اعتراف، محدودیت در بهره‌مندی از حق دفاع، و انتقال به سلول انفرادی در آستانه اجرای احتمالی حکم اعدام، در صورت صحت، می‌تواند با تعهدات بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران در زمینه حمایت از حقوق متهمان مغایرت داشته باشد. نهادهای حقوق بشری بارها تأکید کرده‌اند که هرگونه ادعای شکنجه، اعتراف اجباری و نقض اصول دادرسی عادلانه باید از سوی نهادی مستقل، بی‌طرف و مؤثر مورد تحقیق قرار گیرد و تا زمان رسیدگی کامل به این ادعاها، اجرای هرگونه حکم اعدام متوقف شود.

مواد حقوق بشری مرتبط

ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی.

ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: ممنوعیت شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز.

ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر: ممنوعیت بازداشت خودسرانه.

ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق برخورداری از دادرسی عادلانه و علنی.

ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی: حق برخورداری از محاکمه منصفانه، حق دفاع و دسترسی به وکیل.

ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی: حمایت از حق حیات و ضرورت رعایت کامل تضمین‌های دادرسی در پرونده‌های منتهی به مجازات اعدام.

قواعد نلسون ماندلا: حفظ کرامت انسانی، منع شکنجه و حمایت از سلامت جسمی و روانی افراد محروم از آزادی.

فراخوان به جامعه جهانی برای جلوگیری از اجرای حکم اعدام عارف خوشکار

با توجه به گزارش‌های منتشرشده درباره انتقال عارف خوشکار به سلول انفرادی و افزایش نگرانی‌ها نسبت به اجرای قریب‌الوقوع حکم اعدام وی، از گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران، گزارشگر ویژه اعدام‌های فراقضایی، خودسرانه یا شتاب‌زده، گزارشگر ویژه شکنجه، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل، گروه کاری بازداشت‌های خودسرانه، اتحادیه اروپا، دولت‌های متعهد به حمایت از حقوق بشر، عفو بین‌الملل و سایر نهادهای بین‌المللی مدافع حقوق بشر درخواست می‌شود با بهره‌گیری از تمامی ظرفیت‌های حقوقی، سیاسی و دیپلماتیک، برای توقف فوری اجرای حکم اعدام عارف خوشکار و تضمین برخورداری وی از حق دادرسی عادلانه اقدام کنند. همچنین از این نهادها خواسته می‌شود با نظارت مستمر بر روند رسیدگی به این پرونده و پیگیری ادعاهای مربوط به شکنجه، اعتراف اجباری و نقض حقوق دفاعی، از اجرای حکمی که ابهامات جدی حقوقی و حقوق بشری درباره آن مطرح شده است، جلوگیری کنند.