وضعیت زندان عادل‌آباد؛ گزارش تازه از تشدید فشار بر زندانیان سیاسی، کمبود غذا و نقض اصل تفکیک جرائم

 

اطلاعات تازه رسیده از زندان عادل‌آباد شیراز از نگهداری زندانیان سیاسی در کنار اعضای داعش، کمبود شدید غذا، شرایط نامناسب معیشتی، فشارهای روحی بر زندانیان و ادامه نقض اصل تفکیک جرائم حکایت دارد. این گزارش همچنین با مروری بر سوابق مدیریت زندان و ساختار امنیتی آن، تصویری از وضعیت یکی از مهم‌ترین زندان‌های امنیتی ایران ارائه می‌دهد

کانون حقوق بشر ایران، پنج‌شنبه ۲۵ تیرماه ۱۴۰۵ – گزارش‌های تازه رسیده به کانون حقوق بشر ایران از زندان عادل‌آباد شیراز حاکی از تشدید فشار بر زندانیان، کمبود شدید غذا، شرایط نامناسب نگهداری و ادامه نقض اصل تفکیک جرائم است. بر اساس این گزارش‌ها، زندانیان سیاسی بند ۱۴ امنیتی در کنار اعضای گروه داعش نگهداری می‌شوند و هم‌زمان با مشکلات معیشتی، بهداشتی و محدودیت‌های گسترده روبه‌رو هستند. این گزارش ضمن بررسی آخرین وضعیت زندان، نگاهی نیز به سابقه مدیریت و ساختار امنیتی زندان عادل‌آباد دارد.

باکس اطلاعاتی | زندان عادل‌آباد شیراز

عنوان	اطلاعات
نام زندان	زندان عادل‌آباد شیراز
تاریخ گزارش	تیر ۱۴۰۵
بند مورد گزارش	بند ۱۴ امنیتی (بند زندانیان سیاسی)
تعداد زندانیان سیاسی	۴۴ نفر
وضعیت تفکیک جرائم	نگهداری زندانیان سیاسی در کنار اعضای داعش؛ گزارش‌ها از رعایت نشدن اصل تفکیک جرائم حکایت دارد.
رئیس زندان	روح‌الله رضایی دانا
دادستان	میرحاجی
مهم‌ترین مشکلات گزارش‌شده	کمبود شدید غذا، کیفیت پایین تغذیه، گرانی اقلام فروشگاه زندان، فشارهای روحی بر زندانیان
وضعیت تغذیه	به گفته منابع، غذای توزیعی برای حدود ۵۰ زندانی تنها پاسخگوی حدود ۲۵ نفر است.
وضعیت فروشگاه زندان	قیمت بالا و کیفیت پایین مواد غذایی؛ بسیاری از زندانیان ناچار به خرید اقلام مورد نیاز از فروشگاه زندان هستند.
نگرانی اصلی زندانیان	ادامه نقض اصل تفکیک جرائم، فشارهای روانی، شرایط نامناسب نگهداری و کمبود امکانات اولیه
سوابق گزارش‌شده	زندان عادل‌آباد در سال‌های گذشته نیز بارها به دلیل استفاده از بندهای تنبیهی، گزارش‌های مربوط به اعدام، شکنجه، تراکم جمعیت و محدودیت دسترسی به خدمات درمانی مورد انتقاد نهادهای حقوق بشری قرار گرفته است.
مواد قانونی مرتبط	اصل ۲۲، ۲۹، ۳۴، ۳۸ و ۳۹ قانون اساسی و آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها درباره تفکیک جرائم و حفظ حقوق زندانیان

گزارش تازه از بند ۱۴ امنیتی زندان عادل‌آباد

بر اساس اطلاعات تازه رسیده به کانون حقوق بشر ایران، در حال حاضر ۴۴ زندانی سیاسی در بند ۱۴ زندان عادل‌آباد شیراز که به عنوان بند امنیتی این زندان شناخته می‌شود، نگهداری می‌شوند.

به گفته منابع آگاه، این زندانیان در کنار اعضای گروه داعش اسکان داده شده‌اند؛ موضوعی که از نگاه زندانیان و فعالان حقوق بشر، نمونه‌ای آشکار از نقض اصل تفکیک جرائم به شمار می‌رود. بر اساس آیین‌نامه سازمان زندان‌ها، زندانیان باید متناسب با نوع جرم، وضعیت قضایی و شرایط پرونده خود در محل‌های جداگانه نگهداری شوند، اما گزارش‌های رسیده نشان می‌دهد این اصل در بند ۱۴ رعایت نمی‌شود.

زندان عادل‌آباد شیراز

کمبود غذا؛ زندانیان با جیره‌ای کمتر از نصف ظرفیت

گزارش‌های تازه همچنین از وخامت وضعیت تغذیه زندانیان حکایت دارد.

به گفته منابع داخل زندان، میزان غذای توزیع‌شده به‌گونه‌ای است که برای حدود ۵۰ زندانی تنها به اندازه ۲۵ نفر غذا در نظر گرفته می‌شود. در نتیجه بسیاری از زندانیان بخش قابل توجهی از روز را با گرسنگی سپری می‌کنند.

افزون بر کمبود کمّی، کیفیت غذا نیز بسیار پایین توصیف شده است و بسیاری از زندانیان ناچارند مواد غذایی مورد نیاز خود را از فروشگاه زندان تهیه کرده و شخصاً غذا بپزند؛ در حالی که کالاهای عرضه‌شده در فروشگاه زندان نیز کیفیت مناسبی ندارند و با قیمت‌هایی بسیار بالاتر از بازار فروخته می‌شوند. به گفته زندانیان، این وضعیت فشار مضاعفی بر خانواده‌هایی وارد کرده است که پیش از این نیز با مشکلات اقتصادی روبه‌رو بوده‌اند.

کامران میرحاجی

فشارهای روحی و نقش مسئولان قضایی

بر اساس اطلاعات دریافتی، زندانیان علاوه بر مشکلات معیشتی، از فشارهای مستمر روحی و روانی نیز سخن گفته‌اند.

در این گزارش از روح‌الله رضایی دانا به عنوان رئیس زندان عادل‌آباد، میرحاجی به عنوان دادستان و مسئول اجرای احکام به عنوان مقام‌هایی نام برده شده که به گفته منابع، زندانیان را تحت فشارهای شدید روانی قرار می‌دهند.

منابع مطلع می‌گویند فضای حاکم بر زندان به گونه‌ای است که بسیاری از زندانیان همواره با اضطراب ناشی از تصمیم‌های ناگهانی، اجرای احکام، محدودیت‌های داخلی و نبود امکان پیگیری مؤثر مطالبات خود مواجه هستند.

زندان عادل‌آباد؛ یکی از امنیتی‌ترین زندان‌های ایران

زندان عادل‌آباد شیراز طی دهه‌های گذشته به یکی از مهم‌ترین و امنیتی‌ترین زندان‌های ایران تبدیل شده است.

این زندان که بیش از نیم قرن از ساخت آن می‌گذرد، در ابتدا برای ظرفیت مشخصی طراحی شده بود، اما طی سال‌های بعد جمعیت زندانیان آن به چند برابر ظرفیت اسمی افزایش یافت.

به مرور زمان، توسعه بندهای مختلف، ایجاد واحدهای امنیتی و افزایش شمار زندانیان سیاسی، امنیتی، محکومان به اعدام و زندانیان جرائم عمومی، ساختار این زندان را به مجموعه‌ای پیچیده و پرتراکم تبدیل کرده است.

بند ۱۴؛ محل نگهداری زندانیان سیاسی

بر اساس اطلاعات موجود، بند ۱۴ امنیتی از سال ۱۳۹۵ و هم‌زمان با اجرای بخش‌نامه تفکیک جرائم، به محل نگهداری زندانیان سیاسی و امنیتی تبدیل شد.

این بند با دیوارها و درهای جداگانه از سایر قسمت‌های زندان تفکیک شده و در سال‌های گذشته محدودیت‌های ویژه‌ای بر زندانیان آن اعمال شده است.

روح‌الله رضایی دانا

اگرچه ایجاد این بند در ابتدا با هدف اجرای اصل تفکیک جرائم انجام شد، اما گزارش‌های تازه نشان می‌دهد که اکنون همین اصل نیز در داخل بند رعایت نمی‌شود و زندانیان سیاسی در کنار اعضای گروه داعش نگهداری می‌شوند؛ وضعیتی که به گفته منابع، نگرانی‌های امنیتی و حقوقی فراوانی ایجاد کرده است.

سابقه انتقادها از مدیریت زندان

اطلاعات موجود نشان می‌دهد که از زمان انتصاب روح‌الله رضایی دانا به ریاست زندان عادل‌آباد در خرداد ۱۳۹۹، گزارش‌های متعددی درباره وضعیت زندان منتشر شده است.

در سال‌های گذشته، مواردی همچون اجرای احکام اعدام، گزارش‌های مربوط به ضرب‌وشتم زندانیان، محدودیت دسترسی به خدمات درمانی، شرایط نامناسب بهداشتی و استفاده از بندهای تنبیهی، از جمله موضوعاتی بوده که در گزارش‌های حقوق بشری درباره این زندان مطرح شده است.

در عین حال، باید توجه داشت که بخش قابل توجهی از این اطلاعات مربوط به سال‌های گذشته است و وضعیت کنونی زندان در این گزارش، بر پایه اطلاعات تازه دریافتی از داخل زندان مورد بررسی قرار گرفته است.

بند عبرت و بند ارشاد؛ پیشینه‌ای از محدودیت‌های شدید در زندان عادل‌آباد

در کنار گزارش‌های تازه از وضعیت بند ۱۴ امنیتی، سوابق منتشرشده درباره زندان عادل‌آباد نشان می‌دهد که این زندان طی سال‌های گذشته نیز بارها به دلیل وجود بندهای امنیتی و تنبیهی مورد انتقاد نهادهای حقوق بشری قرار گرفته است. یکی از شناخته‌شده‌ترین این بخش‌ها، بند «عبرت» یا بند «ارشاد» است که در گزارش‌های پیشین به عنوان محلی برای تنبیه زندانیان معرفی شده است.

بر اساس این گزارش‌ها، زندانیانی که به این بند منتقل می‌شدند، از تماس تلفنی، ملاقات با خانواده، استفاده منظم از هواخوری و بسیاری از امکانات اولیه محروم بودند. همچنین محدودیت در دسترسی به آب آشامیدنی، امکانات بهداشتی، وسایل گرمایشی و سرمایشی و خدمات درمانی از جمله مشکلاتی بود که درباره این بند گزارش شده است. این اطلاعات مربوط به سال‌های گذشته است، اما نشان می‌دهد که انتقادها نسبت به وضعیت زندان عادل‌آباد سابقه‌ای طولانی دارد.

تراکم جمعیت و مشکلات ساختاری زندان

زندان عادل‌آباد از زمان احداث تاکنون چندین بار توسعه یافته، اما به گفته زندانیان و منابع آگاه، افزایش شمار زندانیان همواره از ظرفیت پیش‌بینی‌شده این مجموعه فراتر بوده است.

گزارش‌های منتشرشده در سال‌های گذشته نشان می‌دهد برخی از بندهای این زندان با چند برابر ظرفیت اسمی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. در برخی اتاق‌ها نیز شمار زندانیان بسیار بیشتر از ظرفیت استاندارد بوده و همین موضوع، دسترسی به تخت، امکانات بهداشتی، حمام، سرویس‌های بهداشتی و فضای زندگی را با مشکل مواجه کرده است.

اگرچه این اطلاعات مربوط به سال‌های قبل است، اما گزارش‌های تازه درباره کمبود غذا، مشکلات معیشتی و نگهداری زندانیان سیاسی در کنار اعضای داعش نشان می‌دهد که همچنان بخش مهمی از مشکلات ساختاری این زندان پابرجاست.

گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران

• لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا ‌کنون
• فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
• آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
• آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
• جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
• اعدام محمد امینی دهاقانی از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴؛ اجرای حکم پس از محاکمه مخفیانه
• اعدام زندانی سیاسی عارف خوشکار؛ اجرای حکم یکی از بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۱ در زندان قزلحصار
• دومین روز اعتصاب غذا و تحصن ۱۵۰۰ زندانی محکوم به اعدام در قزلحصار؛ فراخوان برای اقدام فوری بین‌المللی

بررسی حقوقی پرونده بر اساس قوانین داخلی

مقدمه

پیش از بررسی حقوقی این موضوع، باید توجه داشت که بسیاری از قوانین و رویه‌های کیفری در دیکتاتوری حاکم، به‌ویژه در حوزه زندان‌ها و پرونده‌های سیاسی و امنیتی، از سوی نهادهای بین‌المللی حقوق بشر به دلیل مغایرت با اصول دادرسی عادلانه، منع شکنجه و حقوق بنیادین شهروندان مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. با این حال، حتی بر اساس قوانین داخلی نیز سازمان زندان‌ها، مقامات قضایی و مسئولان زندان مکلف به رعایت حقوق زندانیان، حفظ کرامت انسانی، تأمین تغذیه و خدمات درمانی مناسب و اجرای اصل تفکیک جرائم هستند.

ابهامات حقوقی

گزارش‌های تازه درباره زندان عادل‌آباد، موضوعاتی همچون نگهداری زندانیان سیاسی در کنار اعضای داعش، کمبود شدید غذا، کیفیت نامناسب تغذیه، قیمت بالای اقلام فروشگاه زندان و گزارش‌های مربوط به فشارهای روحی بر زندانیان را مطرح می‌کند. در صورت صحت این گزارش‌ها، رعایت اصل تفکیک جرائم، مسئولیت سازمان زندان‌ها در تأمین حداقل استانداردهای زندگی زندانیان و حفظ سلامت جسمی و روانی آنان، نیازمند بررسی مستقل و شفاف است.

مواد قانونی مرتبط

اصل ۲۲ قانون اساسی: مصونیت جان، مال، حقوق و حیثیت اشخاص.

اصل ۲۹ قانون اساسی: حق برخورداری از خدمات درمانی و تأمین اجتماعی.

اصل ۳۴ قانون اساسی: حق دادخواهی.

اصل ۳۸ قانون اساسی: ممنوعیت شکنجه برای اخذ اقرار.

اصل ۳۹ قانون اساسی: ممنوعیت هتک حرمت زندانیان.

آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها: الزام به رعایت اصل تفکیک و طبقه‌بندی زندانیان، تأمین غذای کافی، خدمات درمانی، بهداشت و حفظ امنیت و سلامت زندانیان.

موارد نقض قانون

نگهداری زندانیان سیاسی در کنار زندانیان با پرونده‌های امنیتی و تروریستی.

گزارش کمبود شدید غذا و تغذیه ناکافی.

کیفیت نامناسب مواد غذایی.

تحمیل هزینه‌های سنگین از طریق فروشگاه زندان.

گزارش‌های مربوط به فشارهای روحی و روانی بر زندانیان.

عدم رعایت کامل اصل تفکیک جرائم.

نقض حقوق بشر در زندان عادل‌آباد

گزارش‌های تازه منتشرشده درباره زندان عادل‌آباد نگرانی‌های جدی درباره وضعیت حقوق بشر در این زندان ایجاد کرده است. نگهداری زندانیان سیاسی در کنار اعضای گروه داعش، در صورت صحت، می‌تواند با اصل تفکیک زندانیان و الزامات مربوط به حفظ امنیت آنان مغایرت داشته باشد. همچنین گزارش‌های مربوط به کمبود شدید غذا، کیفیت پایین تغذیه، گرانی اقلام ضروری در فروشگاه زندان و فشارهای مستمر روحی، نشان‌دهنده شرایطی است که می‌تواند سلامت جسمی و روانی زندانیان را به خطر اندازد. نهادهای حقوق بشری همواره تأکید کرده‌اند که تمامی افراد محروم از آزادی، بدون توجه به نوع اتهام یا محکومیت، باید از شرایط انسانی نگهداری، تغذیه مناسب، خدمات درمانی، امنیت و کرامت برخوردار باشند.

مواد حقوق بشری مرتبط

ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی.

ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: ممنوعیت رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز.

ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر: ممنوعیت بازداشت و نگهداری خودسرانه.

ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق برخورداری از دادرسی عادلانه.

ماده ۱۰ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی: لزوم رفتار انسانی با افراد محروم از آزادی.

قواعد نلسون ماندلا: الزام به رعایت اصل تفکیک زندانیان، تأمین غذای کافی، آب سالم، خدمات درمانی، بهداشت، امنیت و حفظ کرامت انسانی.

فراخوان به نهادهای بین‌المللی برای بازدید از زندان عادل‌آباد شیراز

با توجه به گزارش‌های تازه درباره وضعیت زندان عادل‌آباد، از جمله نگهداری زندانیان سیاسی در کنار اعضای گروه داعش، گزارش‌های مربوط به کمبود شدید غذا، کیفیت نامناسب تغذیه، شرایط غیربهداشتی، فشارهای روحی بر زندانیان و ادعای رعایت نشدن اصل تفکیک جرائم، ضرورت انجام یک بازدید مستقل، بی‌طرفانه و تخصصی از این زندان بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.

در همین راستا، از گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران، گزارشگر ویژه سازمان ملل در زمینه شکنجه و سایر رفتارها یا مجازات‌های ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز، گزارشگر ویژه حق بر سلامت، کمیته بین‌المللی صلیب سرخ (ICRC) و سایر نهادهای بین‌المللی مدافع حقوق بشر درخواست می‌شود با پیگیری این گزارش‌ها، امکان بازدید از زندان عادل‌آباد شیراز، گفت‌وگوی محرمانه با زندانیان، بررسی وضعیت بند ۱۴ امنیتی، ارزیابی شرایط نگهداری، دسترسی به خدمات درمانی، کیفیت تغذیه و نحوه اجرای اصل تفکیک جرائم را فراهم کنند.

همچنین از جامعه بین‌المللی خواسته می‌شود از مقامات جمهوری اسلامی ایران بخواهند امکان دسترسی آزاد و بدون محدودیت ناظران مستقل بین‌المللی به زندان عادل‌آباد را فراهم کنند تا ادعاهای مطرح‌شده درباره وضعیت زندانیان، به‌ویژه زندانیان سیاسی، به‌صورت مستقل بررسی شود. شفافیت، نظارت بین‌المللی و پاسخگویی در قبال وضعیت زندان‌ها، از الزامات اساسی حمایت از کرامت انسانی و پیشگیری از نقض بیشتر حقوق زندانیان است.