مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، در دومین سخنرانی خود در کمیته سوم مجمع عمومی، با اشاره به محدودیت شدید آزادی تجمع و اعتراض، صدور احکام اعدام، اعترافات تلویزیونی پیش از محاکمه و تداوم سرکوب داخلی، گفت که «هیچ راه قانونی برای ابراز مخالفت» در ایران باقی نمانده است
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۸ آبان‌‌ماه ۱۴۰۵ – خانم مای ساتو روز چهارشنبه ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶، در کمیته سوم، سی‌ودومین نشست عمومی مجمع عمومی سازمان ملل در هشتاد و یکمین اجلاس، بار دیگر درباره وضعیت حقوق بشر در ایران سخن گفت و در پاسخ به اظهارات نمایندگان کشورها، بر ضرورت شفافیت درباره آمار اعدام‌ها و کشتار معترضان، رعایت حق دادرسی عادلانه و توقف اجرای احکام اعدام تأکید کرد.
سخنان تازه مای ساتو چند هفته پس از اظهارات پیشین او در کمیته سوم مطرح شد؛ اظهاراتی که در آن نسبت به تشدید سرکوب و افزایش اعدام‌ها در ایران هشدار داده بود. در سخنرانی جدید، او علاوه بر ادامه این هشدارها، به‌طور مشخص بر محدودشدن امکان اعتراض مسالمت‌آمیز، پخش اعترافات پیش از محاکمه و ضرورت ایجاد مهلت قانونی برای توقف اجرای احکام اعدام تمرکز کرد.
مای ساتو: حقوق بشر در هر شرایطی اعمال می‌شود
مای ساتو در ابتدای سخنان خود خطاب به نمایندگان حکومت ایران گفت که می‌داند مقام‌های ایرانی مشروعیت مأموریت او را به رسمیت نمی‌شناسند، اما در دو سال گذشته و به‌ویژه در ماه‌های اخیر، درباره جنگ با مأموریت او تعامل داشته‌اند.
او از این تعامل استقبال کرد، اما هم‌زمان تأکید کرد که حقوق بشر در هر شرایطی اعمال می‌شود و شرایط جنگی نمی‌تواند موجب کنار گذاشته‌شدن تعهدات حقوق بشری شود.
مای ساتو گفت مقام‌های ایرانی آمار تلفات جنگ را منتشر کرده‌اند، اما همچنان از انتشار داده‌های مربوط به اعدام‌ها و کشته‌شدن افراد توسط نیروهای امنیتی خودداری می‌کنند. به گفته او، آمار رسمی مربوط به مرگ‌ومیر در اعتراضات نیز بسیار کمتر از برآوردهای مستقل است.
او تأکید کرد مسئولیت انتشار این داده‌ها مستقیماً بر عهده دولت است و تا زمانی که این تعهد انجام نشود، جامعه مدنی و خانواده‌های اعدام‌شدگان و کشته‌شدگان همچنان منبع اصلی اطلاعات برای مأموریت او خواهند بود.
«هیچ راه قانونی برای ابراز مخالفت باقی نمانده است»
بخش مهمی از سخنان مای ساتو به سرکوب داخلی و اعتراضات سراسری اختصاص داشت. او گفت حقوقی که مردم را به خیابان‌ها می‌کشاند، از جمله آزادی تجمع و انجمن‌های مسالمت‌آمیز، در ایران هم در قانون و هم در عمل به‌شدت محدود شده‌اند.
به گفته گزارشگر ویژه، محدودیت‌های قانون اساسی، الزام به دریافت مجوز و استفاده گسترده از جرائم امنیت ملی باعث شده است که تقریباً هر نوع اعتراض، غیرقانونی تلقی شود.
مای ساتو در توصیف نتیجه این وضعیت گفت: «هیچ راه قانونی برای ابراز مخالفت باقی نمانده است.»
او افزود معترضان یا با خشونت مرگبار مواجه شده‌اند یا پس از بازداشت به اعدام محکوم و اعدام شده‌اند.
گزارشگر ویژه سازمان ملل در عین حال تأکید کرد که چهار دهه سرکوب نشان داده است که سرکوب، مردم ایران را از اعتراض باز نداشته است. به گفته او، این روند تنها نارضایتی‌هایی را که مردم را به خیابان‌ها کشانده، عمیق‌تر کرده است.
مای ساتو از مقام‌های ایرانی خواست مخالفت مسالمت‌آمیز را نه به‌عنوان یک تهدید، بلکه به‌عنوان بخشی از یک جامعه سالم به رسمیت بشناسند.
تأکید دوباره بر ضرورت سفر به ایران
مای ساتو در بخش دیگری از سخنان خود بار دیگر خواستار انجام یک سفر رسمی به ایران شد و گفت این درخواست اکنون بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
او همچنین درباره مسئولیت خود در قبال مردم ایران گفت که مأموریتش به همه مردم مربوط می‌شود؛ از جمله قربانیان نقض حقوق بشر و حتی افرادی که به گفته او موجب آسیب به دیگران شده‌اند.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که گزارشگر ویژه سازمان ملل تاکنون بارها خواستار دسترسی مستقیم به ایران و بررسی وضعیت حقوق بشر از نزدیک شده است.
اعترافات تلویزیونی؛ «نقض جدی حقوق بشر»
یکی از محورهای مهم سخنان مای ساتو، موضوع پخش اعترافات تلویزیونی پیش از محاکمه بود.
او در پاسخ به پرسش مطرح‌شده درباره اعترافات پخش‌شده از تلویزیون دولتی، گفت همچنان موضع خود را حفظ می‌کند که پخش اعترافات پیش از محاکمه، نقض جدی حقوق بشر است.
مای ساتو تأکید کرد پخش علنی اعترافات پیش از برگزاری دادگاه، اصل برائت را خدشه‌دار می‌کند؛ خواه این اظهارات از طریق شکنجه به دست آمده باشند یا نه.
او گفت چنین اعترافاتی باید به‌طور کامل از روند دادرسی حذف شوند و نباید به‌عنوان ادله عمومی مورد استفاده قرار گیرند.
به گفته مای ساتو، دادگاهی که پس از چنین تبلیغاتی برگزار می‌شود، نمی‌تواند یک محاکمه منصفانه باشد و حکم اعدامی که پس از چنین روندی صادر شود، سلب خودسرانه حق حیات است.
مای ساتو: مخالفت با اعدام از داخل زندان‌ها نیز مطرح است
مای ساتو اعلام کرد مأموریت او همچنان تمرکز ویژه‌ای بر مجازات اعدام خواهد داشت و ضرورت ایجاد یک مهلت قانونی برای توقف اجرای احکام اعدام، اکنون بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.
او گفت درخواست‌ها برای لغو مجازات اعدام در جامعه ایران به‌طور جدی مطرح است و این مخالفت تنها به بیرون از زندان‌ها محدود نمی‌شود.
به گفته مای ساتو، بیش از دو سال و هشت ماه است که زندانیان هر سه‌شنبه در اعتراض به اعدام‌ها برای همه جرائم، دست به اعتصاب غذا می‌زنند.
این اشاره مستقیم به کارزار سه‌شنبه‌های نه به اعدام است؛ کارزاری که از داخل زندان‌های ایران آغاز شده و طی سال‌های گذشته به یکی از مستمرترین اعتراض‌های زندانیان علیه مجازات مرگ تبدیل شده است.
مای ساتو از مقام‌های ایرانی خواست با هدف لغو مجازات اعدام، یک مهلت قانونی رسمی برای اجرای همه احکام اعدام تعیین کنند.
نگرانی درباره کولبران، سوختبران
مای ساتو در ادامه سخنان خود به وضعیت اقوام ایرانی نیز پرداخت و گفت همچنان نسبت به گزارش‌های مربوط به قتل‌های فراقضایی کولبران کرد و سوختبران بلوچ نگران است.
او همچنین به فشارهای اقتصادی و زیست‌محیطی در استان‌هایی مانند خوزستان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان اشاره کرد و گفت این فشارها به‌شدت بر جوامعی تأثیر می‌گذارد که پیش از این نیز با بی‌توجهی مواجه بوده‌اند.
به گفته او، مشکلات موجود در این مناطق تنها به مسائل امنیتی محدود نیست و شرایط اقتصادی، زیست‌محیطی و سلامت مردم نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
حجاب اجباری و فشار بر زنان
موضوع اجرای اجباری حجاب نیز بخش دیگری از سخنان مای ساتو بود.
او گفت اجرای اجباری حجاب در عمل همچنان ادامه دارد و مواردی از تعطیلی کافه‌ها، رستوران‌ها و فروشگاه‌ها به دلیل عدم رعایت مقررات حجاب و همچنین بازداشت افراد گزارش شده است.
مای ساتو همچنین نسبت به وضعیت زنان در پرونده‌های خشونت خانگی و ازدواج کودکان ابراز نگرانی کرد و گفت زنان همچنان در مواردی که با این مسائل مرتبط هستند، اعدام می‌شوند.
او در عین حال به ادامه گزارش‌ها درباره زن‌کشی اشاره کرد و خواستار توجه بیشتر به خشونت علیه زنان شد.
گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- محسن واحدیان عظیمی؛ بازپرس بی‌رحم پرونده‌های امنیتی در مشهد
- انتصاب دادخدا سالاری به ریاست دادگستری کرمان؛ کارنامه‌ای از اعدام، بازداشت معترضان و فشار بر بهائیان
دادگاه‌های داخلی و بحران پاسخگویی
مای ساتو در بخش دیگری از سخنان خود گفت گزارش او یکی از سه گزارش منتشرشده درباره وضعیت حقوق بشر در ایران در هفته‌های اخیر است که در کنار گزارش‌های دیگر سازوکارهای سازمان ملل و گزارش دبیرکل منتشر شده‌اند.
او یکی از مشکلات اصلی را نبود پاسخگویی مؤثر داخلی دانست.
مای ساتو گفت دادگاه‌هایی که باید به این پرونده‌ها رسیدگی کنند، همان دادگاه‌هایی هستند که با بی‌توجهی آشکار به روند دادرسی، احکام اعدام صادر می‌کنند.
به گفته او، دقیقاً به همین دلیل است که سازوکارهای بین‌المللی اهمیت پیدا می‌کنند؛ زیرا در شرایطی که راه داخلی پاسخگویی بسته است، این سازوکارها می‌توانند امکان مستندسازی و پیگیری موارد نقض حقوق بشر را فراهم کنند.
او از کشورها خواست منابع لازم برای فعالیت سازوکارهای بین‌المللی و حمایت از جامعه مدنی را تأمین کنند.
مسئولیت کشورها برای پاسخگویی
مای ساتو در پایان این بخش از سخنان خود تأکید کرد که کشورهایی که سازوکارهای بین‌المللی را برای مستندسازی نقض حقوق بشر ایجاد کرده‌اند، اکنون مسئولیت دارند از نتایج این مستندسازی برای پاسخگویی استفاده کنند.
او گفت این مسئولیت تنها به صدور بیانیه محدود نمی‌شود و می‌تواند شامل واردکردن ملاحظات حقوق بشری در توافق‌های دوجانبه، ترتیبات کمک‌رسانی و استفاده از صلاحیت قضایی جهانی باشد.
به گفته او، زمانی که مسیرهای داخلی برای پاسخگویی بسته است، کشورها باید راه‌های دیگری برای حمایت از قربانیان و جلوگیری از تکرار نقض حقوق بشر ایجاد کنند.
حقوق بشر در توافق پایان جنگ
در بخش پایانی سخنان خود، مای ساتو از ایالات متحده، اسرائیل و کشورهای میانجی خواست در هر توافقی برای پایان دادن به جنگ، حقوق بشر را در اولویت قرار دهند.
او تأکید کرد سازوکارهای حقوق بشر سازمان ملل، از جمله رویه‌های ویژه‌ای که مأموریت خودش نیز بخشی از آن است، باید در این روند مورد توجه قرار گیرند.
سخنان جدید مای ساتو در کمیته سوم، در مجموع تصویری از نگرانی گسترده درباره وضعیت حقوق بشر در ایران ارائه می‌کند؛ نگرانی‌ای که از اعدام و دادرسی‌های ناعادلانه تا سرکوب اعتراضات، اعترافات تلویزیونی، حقوق زنان، وضعیت اقلیت‌ها و نبود سازوکار مؤثر پاسخگویی را دربرمی‌گیرد.
این اظهارات همچنین نشان می‌دهد که از نگاه گزارشگر ویژه، افزایش اعدام‌ها و سرکوب اعتراضات را نمی‌توان صرفاً در چارچوب شرایط امنیتی و جنگی بررسی کرد؛ زیرا حقوق بشر در هر شرایطی باید رعایت شود و مسئولیت حکومت‌ها در قبال حفظ جان، کرامت و حقوق مردم همچنان پابرجاست.