حدود ۱۵۰ نفر از زندانیان رای‌باز زندان مرکزی زاهدان برای نظافت و رفت‌وروب معابر شهری به کار گرفته شده‌اند، اما به گفته زندانیان، با وجود هفت ساعت کار روزانه هیچ دستمزدی دریافت نمی‌کنند. آنان همچنین از پرداخت اجباری هزینه رفت‌وآمد، برخوردهای توهین‌آمیز و تهدید به بازگشت به بند بسته زندان در صورت غیبت خبر داده‌اند
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۸ آبان‌ماه ۱۴۰۵ – گزارش دریافتی از زندان مرکزی زاهدان حاکی است که حدود ۱۵۰ نفر از زندانیان رای‌باز برای انجام خدمات شهری به شهرداری زاهدان اعزام می‌شوند، اما در برابر کار خود دستمزدی دریافت نمی‌کنند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در روز پنج‌شنبه ۷ آبان‌ماه، این زندانیان علاوه بر کار بدون دستمزد، ناچارند هزینه رفت‌وآمد به محل کار را نیز شخصاً پرداخت کنند.
هفت ساعت کار روزانه بدون دریافت دستمزد
به گفته زندانیان رای‌باز، آنان از ساعت چهار بامداد تا یازده صبح در محل‌های تعیین‌شده مشغول نظافت و رفت‌وروب شهری هستند.
با وجود ساعات طولانی کار، هیچ مبلغی به‌عنوان حقوق یا دستمزد به آنان پرداخت نمی‌شود.
زندانیان می‌گویند بسیاری از افراد اعزام‌شده متأهل و دارای فرزند هستند و مسئولیت تأمین هزینه‌های زندگی خانواده‌هایشان را برعهده دارند.
کار بدون دستمزد، در کنار مشکلات معیشتی، فشار اقتصادی مضاعفی بر این زندانیان و خانواده‌های آنان وارد کرده است.
پرداخت هزینه رفت‌وآمد و نگرانی از بازگشت به زندان
زندانیان می‌گویند برای حضور به‌موقع در محل کار، باید هزینه رفت‌وآمد را از جیب خود بپردازند.
به گفته آنان، غیبت یا تأخیر می‌تواند به ثبت گزارش علیه زندانی و بازگرداندن او به بند بسته منجر شود.
همین نگرانی موجب شده است زندانیان حتی در شرایط ناتوانی مالی، ناچار به تأمین هزینه رفت‌وآمد شوند.
این وضعیت پرسش‌هایی درباره میزان اختیار زندانیان در پذیرش کار و شرایط واقعی اشتغال آنان ایجاد می‌کند.
برخوردهای توهین‌آمیز با زندانیان رای‌باز
یکی از زندانیان رای‌باز از رفتار تحقیرآمیز برخی مسئولان با زندانیان شاغل در این طرح خبر داده است.
به گفته او، در مواردی زندانیان با الفاظ توهین‌آمیزی از جمله «شغال»، «بی‌شعور» و «کثافت» خطاب قرار گرفته‌اند.
این زندانیان می‌گویند علاوه بر محرومیت از دستمزد، ناچارند چنین رفتارهایی را نیز تحمل کنند.
تاکنون توضیحی از مسئولان زندان زاهدان و شهرداری درباره پرداخت‌نشدن دستمزدها و شرایط این طرح منتشر نشده است.
گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- محسن واحدیان عظیمی؛ بازپرس بی‌رحم پرونده‌های امنیتی در مشهد
- انتصاب دادخدا سالاری به ریاست دادگستری کرمان؛ کارنامه‌ای از اعدام، بازداشت معترضان و فشار بر بهائیان
بررسی حقوقی وضعیت زندانیان رای‌باز بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران به‌دلیل محدودکردن حقوق انسان‌ها همواره مورد انتقاد بوده‌اند. بررسی این موضوع به معنای تأیید این قوانین نیست، بلکه برای نشان‌دادن رعایت‌نشدن حتی همین مقررات است.
ابهامات حقوقی پرونده
مبنای به‌کارگیری زندانیان، وضعیت قراردادها، پرداخت دستمزد و مسئولیت هزینه رفت‌وآمد مشخص نیست.
مواد قانونی مرتبط
اصل ۲۲ قانون اساسی از حقوق اشخاص حمایت می‌کند و اصل ۳۹ هتک حرمت زندانیان را ممنوع می‌داند. مقررات اشتغال زندانیان نیز باید در تعیین حقوق و شرایط کار بررسی شوند.
موارد نقض قانون
کار بدون دستمزد و تهدید به بازگشت به بند بسته، نگرانی درباره رعایت حقوق شغلی و اختیار زندانیان ایجاد می‌کند.
بررسی از منظر حقوق بشر
ماده ۲۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر بر حق دریافت مزد عادلانه و ماده ۵ بر منع رفتار تحقیرآمیز تأکید دارد. قواعد نلسون ماندلا نیز اشتغال زندانیان را تابع ضوابط حمایتی و پرداخت منصفانه می‌دانند.
کار بدون دستمزد همراه با فشار برای حضور اجباری و توهین، با این استانداردها تعارض دارد.