گزارش تازه از زندان مرکزی کرج نشان می‌دهد وجود یک برنامه اسمی برای وعده‌های غذایی، واقعیت کمبود غذا و کیفیت بسیار پایین آن را پنهان کرده است. کمبود حمام و سرویس بهداشتی، دسترسی محدود به آب گرم و وابستگی سالن ۱۶ به نیروهای سالن دیگر، زندانیان سیاسی و امنیتی را با شرایط دشواری روبه‌رو کرده است
کانون حقوق بشر ایران، دوشنبه ۱۸ آبان‌ماه ۱۴۰۵ – اطلاعات تازه از زندان مرکزی کرج از کمبود امکانات اولیه در سالن‌های نگهداری زندانیان سیاسی و امنیتی خبر می‌دهد. وضعیت حمام‌ها و سرویس‌های بهداشتی با جمعیت زندانیان تناسب ندارد، غذای توزیع‌شده از نظر مقدار و کیفیت نامناسب است و امکان استحمام منظم نیز برای بسیاری از زندانیان فراهم نیست.
هرچند در زندان برنامه‌ای برای وعده‌های غذایی وجود دارد و نام غذاهای هر روز از قبل مشخص شده است، این فهرست نباید نشانه‌ای از تغذیه مناسب تلقی شود. غذای تحویلی در بسیاری از وعده‌ها کیفیت بسیار پایینی دارد، قابل‌مصرف نیست و مقدار آن نیز برای جمعیت سالن‌های پر ازدحام کفایت نمی‌کند.
در سالن ۲ به‌دلیل شمار بالای زندانیان، محدودیت غذایی محسوس است. در سالن ۱۶/۱ نیز غذای توزیع‌شده بارها پیش از رسیدن سهم کافی به تمام زندانیان تمام می‌شود. این وضعیت زندانیان فاقد حمایت مالی را با گرسنگی و سوءتغذیه روبه‌رو می‌کند.
برنامه غذایی روی کاغذ؛ غذای نامناسب در سفره زندانیان
صبحانه زندان مرکزی کرج معمولاً شامل پنیر، کره و مربا یا کره و عسل است. برای ناهار نام غذاهایی مانند قیمه، قورمه‌سبزی، مرغ، آبگوشت و استانبولی در برنامه قرار دارد و شام نیز از عدسی، لوبیا یا سوسیس تشکیل می‌شود.
بااین‌حال، ذکر نام این غذاها تصویر واقعی تغذیه زندانیان را نشان نمی‌دهد. کیفیت مواد اولیه و نحوه پخت به‌اندازه‌ای نامناسب است که بسیاری از وعده‌ها قابل‌خوردن نیستند. افزون بر کیفیت پایین، مقدار غذا نیز به‌ویژه در سالن‌های ۲ و ۱۶/۱ کمتر از نیاز زندانیان است.
گزارش‌های پیشین نیز از اختصاص مقدار بسیار محدودی مرغ به شمار زیادی از زندانیان و کمبود مستمر جیره غذایی خبر داده بودند. در یکی از این موارد، دو قطعه مرغ برای حدود ۳۰ زندانی در نظر گرفته شده بود. بنابراین وجود برنامه روزانه غذا به معنای تأمین یک وعده سالم، کافی و دارای ارزش غذایی نیست.
کمبود غذا بیشترین فشار را بر زندانیانی وارد می‌کند که خانواده‌های آنان توانایی واریز پول یا تهیه مواد غذایی مکمل را ندارند. در چنین شرایطی، دسترسی به غذای کافی عملاً به وضعیت مالی خانواده وابسته می‌شود؛ در حالی که تأمین خوراک سالم و کافی از وظایف مستقیم سازمان زندان‌هاست.
تعداد محدود حمام‌ها و سرویس‌های بهداشتی
سالن ۱۶/۱ تنها دو حمام و سه سرویس بهداشتی دارد. در سالن ۱۶/۲ وضعیت محدودتر است و فقط یک حمام و یک سرویس بهداشتی در اختیار زندانیان قرار دارد.
سالن ۲ دارای شش حمام، سه دوش صحرایی و حدود ۱۲ سرویس بهداشتی است، اما شمار بالای زندانیان این سالن باعث شده همین امکانات نیز پاسخگوی نیازهای روزانه نباشد. استفاده از سه دوش صحرایی در محیط زندان، خود نشانه‌ای از نبود زیرساخت متناسب و کافی برای استحمام زندانیان است.
در سالن ۱۶ بیشتر شب‌ها آب گرم برقرار است، اما میزان آب و تعداد حمام‌ها با جمعیت سالن تناسب ندارد. به همین دلیل، حتی استحمام هفته‌ای یک‌بار نیز برای همه زندانیان امکان‌پذیر نیست. در سالن ۲ آب گرم معمولاً هر دو روز یک‌بار برقرار می‌شود و زندانیان ناچارند برای استفاده از حمام نوبت‌بندی کنند.
گزارش‌های پیشین از بند ۲ زندان مرکزی کرج، کمبود دوش، کاهش فشار آب، نبود آب گرم، شیوع ساس و بیماری‌های پوستی را ثبت کرده‌اند. قطع چندساعته آب و برق و محدودیت استفاده از حمام نیز پیش‌تر موجب اختلال گسترده در نظافت فردی و شست‌وشوی وسایل زندانیان شده بود.
گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- انتصاب دادخدا سالاری به ریاست دادگستری کرمان؛ کارنامه‌ای از اعدام، بازداشت معترضان و فشار بر بهائیان
- اعدام رضا زنگنه، حسن دیوبند و حمید کاظمی در کرج؛ اجرای حکم پس از گزارش شکنجه و اعدام مصنوعی
- اعدام محمدعارف شه‌بخش، زندانی سیاسی بلوچ؛ ۵۲ روز بی‌خبری خانواده پس از بازداشت
سالن ۱۶؛ اندرزگاه ویژه پشت یک مسیر بسته
زندان مرکزی کرج حدود ۲۰ یا ۲۱ سالن دارد. سالن‌های ۲ و ۱۶ برای نگهداری زندانیان سیاسی و امنیتی استفاده می‌شوند و سالن ۱۲ شامل سوئیت‌ها و سلول‌های انفرادی است.
راه ورودی سالن ۱۶، که از آن با عنوان «اندرزگاه ویژه» یاد می‌شود، از کریدور مرکزی زندان مسدود شده است. دسترسی به این سالن تنها از مسیر سالن ۱۲ صورت می‌گیرد. این ساختار، سالن ۱۶ را از مسیر عادی زندان جدا کرده و زندانیان آن را برای دریافت بخش مهمی از خدمات روزمره به سالن ۱۲ وابسته ساخته است.
خرید کالا، انتقال صبحانه، ناهار و شام و برخی خدمات بیرونی سالن ۱۶ توسط وکیل‌بند و نیروهای خدماتی سالن ۱۲ انجام می‌شود. کارهای داخلی سالن ۱۶، از جمله نظافت و امور جاری، بر عهده زندانیان همان سالن قرار دارد.
حیاط سالن ۱۶ نیز کوچک و هواخوری آن با فنس محصور شده است. گزارش‌های پیشین از کف‌خوابی گسترده، فشردگی محل خواب و نبود فضای کافی در این سالن خبر داده‌اند. شرایط این بخش در کنار مسدودبودن ورودی مستقیم، تصویری از انزوا و کنترل شدیدتر زندانیان سیاسی و امنیتی ارائه می‌دهد.
نبود فروشگاه در سالن ۱۶ و وابستگی به سالن ۱۲
برخلاف سالن ۲، در سالن ۱۶ فروشگاهی وجود ندارد. زندانیان این سالن برای خرید کالاهای ضروری باید کارت‌های خرید خود را در اختیار وکیل‌بند سالن ۱۲ قرار دهند. وکیل‌بند این سالن فردی با نام خانوادگی «تمیزکار» معرفی شده است.
این روش، زندانیان را از خرید مستقیم محروم می‌کند و دسترسی آنان به کالاهای ضروری را به فردی خارج از سالن خودشان وابسته می‌سازد. در صورت تأخیر، محدودیت یا اختلاف در خرید، زندانیان سالن ۱۶ راه مستقیمی برای تهیه نیازهای روزانه ندارند.
نبود فروشگاه در یک سالن، در شرایطی که غذای زندان ناکافی و بی‌کیفیت است، فشار مضاعفی بر زندانیان وارد می‌کند. فروشگاه برای بسیاری از زندانیان تنها راه تهیه خوراک تکمیلی، مواد شوینده و اقلام شخصی است. محرومیت از دسترسی مستقیم به آن، به‌ویژه برای زندانیان سیاسی و امنیتی، می‌تواند به ابزاری برای افزایش محدودیت تبدیل شود.
بررسی حقوقی شرایط زندان مرکزی کرج
قوانین دیکتاتوری حاکم به‌دلیل مغایرت با موازین حقوق بشر و دادرسی عادلانه همواره مورد انتقاد بوده‌اند. بررسی وضعیت زندان مرکزی کرج بر اساس مقررات داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست، بلکه نشان می‌دهد حتی الزامات رسمی مربوط به حفظ سلامت و کرامت زندانیان نیز اجرا نمی‌شوند.
اصل ۳۹ قانون اساسی هتک حرمت و حیثیت زندانی را ممنوع کرده است. آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها نیز مسئولان را موظف به تأمین غذای کافی، آب، بهداشت، امکانات استحمام و خدمات درمانی می‌کند. غذای ناکافی، کمبود حمام و محدودیت آب گرم با این الزامات سازگار نیست و مسئولان زندان باید درباره نحوه تخصیص جیره و امکانات پاسخ‌گو باشند.
نقض حقوق بشر در زندان مرکزی کرج
ماده ۱۰ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی بر رفتار انسانی و حفظ کرامت تمام افراد محروم از آزادی تأکید دارد. قواعد نلسون ماندلا نیز دولت‌ها را موظف می‌کند فضای نگهداری، سرویس‌های بهداشتی، حمام، آب، غذا و خدمات پزشکی کافی را بدون تبعیض در اختیار زندانیان قرار دهند.
نگهداری زندانیان در سالن‌های پرازدحام، غذای غیرقابل‌مصرف، دسترسی ناکافی به حمام و آب گرم و وابسته‌کردن تأمین نیازهای ضروری به وکیل‌بند، با این استانداردها مغایرت دارد. محرومیت از آزادی به مقام‌های زندان اجازه نمی‌دهد حق سلامت، بهداشت و تغذیه کافی را از زندانیان سلب کنند.
شرایط موجود در زندان مرکزی کرج مجموعه‌ای از کمبودهای اتفاقی و جدا از یکدیگر نیست؛ پیوند میان ازدحام، کمبود غذا، محدودیت حمام، نبود فروشگاه و جداسازی سالن‌های سیاسی، زندانیان را زیر فشاری مستمر و فرساینده قرار داده است.