گزارش‌های دریافتی از زندان بیرجند از نگهداری صدها زندانی در بندهای متراکم، کیفیت نامناسب آب و غذا، شیوع ساس، شپش و عقرب، مشکلات بهداری و رفتارهای تحقیرآمیز با زندانیان حکایت دارد
کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۲۰ آبان‌ماه ۱۴۰۵ – بر اساس اطلاعات دریافتی، زندان بیرجند با وجود برخورداری از ۱۱ بند، با مشکلات گسترده‌ای در زمینه تراکم جمعیت، آب آشامیدنی و بهداشتی، تغذیه، درمان، بهداشت محیط و شرایط ملاقات روبه‌رو است. تعداد زندانیان در برخی بندها به ۳۰۰ تا ۶۰۰ نفر می‌رسد و در کنار کمبود امکانات، گزارش‌هایی از وجود ساس، شپش و حتی عقرب در بندها، کیفیت پایین غذا و محرومیت زندانیان بیمار از رسیدگی پزشکی مناسب منتشر شده است.
مشخصات و مسئولان زندان بیرجند
زندان بیرجند در جاده بیرجند به خوسف، در کیلومتر ۱۳ و پس از کارخانه کویر تایر قرار دارد.
بر اساس اطلاعات دریافتی، ریاست زندان بر عهده محمد ساجدی و معاونت آن بر عهده محمدرضا زنگویی است. قاضی ناظر زندان فردی با نام خانوادگی جعفری معرفی شده است. همچنین محمود شراکندی مسئول حفاظت زندان و فردی با نام خانوادگی رضایی، از نیروهای سپاه، مسئول حراست معرفی شده‌اند.
این زندان در مجموع دارای ۱۱ بند است که بند سلامت نیز در این شمارش قرار دارد؛ قرنطینه جدا از این تعداد محسوب می‌شود.
تراکم جمعیت در بندهای زندان بیرجند
یکی از مشکلات اصلی زندان بیرجند، تراکم بالای جمعیت در برخی بندهاست. بر اساس گزارش دریافتی، تعداد زندانیان بندها از حدود ۶۰ تا ۷۰ نفر در کم‌جمعیت‌ترین بندها تا ۳۰۰ و حتی ۶۰۰ نفر در برخی بندها متغیر است.
این میزان جمعیت، با توجه به محدودیت فضای فیزیکی و امکانات بهداشتی، فشار زیادی بر زندانیان وارد می‌کند. گزارش شده است که تعداد زندانیان در دوره‌های مختلف، از جمله در شرایط جنگی، تغییر کرده است.
وضعیت آب، حمام و سرویس‌های بهداشتی
امکانات حمام و سرویس‌های بهداشتی در بندهای مختلف متفاوت است و از دو سرویس و حمام تا هشت سرویس و حمام متغیر گزارش شده است. با توجه به جمعیت بالای برخی بندها، این تعداد پاسخگوی نیاز زندانیان نیست.
روشویی‌ها نیز در بسیاری از موارد خراب و غیرقابل استفاده هستند.
اگرچه گفته می‌شود آب گرم در بیشتر مواقع در دسترس است، اما خرابی پمپ آب بارها موجب شده زندانیان تا سه روز با مشکل جدی کمبود یا قطع آب مواجه شوند.
آب مصرفی زندان از چاه تأمین می‌شود و بر اساس اطلاعات دریافتی، کیفیت آن برای آشامیدن و استحمام نامطلوب و آلوده است.
حمام‌ها نیز تنها در ساعت‌های مشخصی باز می‌شوند و به دلیل تعداد بالای زندانیان، امکان استفاده همه افراد از آنها در زمان تعیین‌شده وجود ندارد.
هواخوری محدود و متفاوت در بندها
هواخوری بندهای ۱۰۷، ۱۰۸ و ۱۰۹ به‌صورت جداگانه است، در حالی که هواخوری سایر بندها مشترک گزارش شده است.
در بخش مردان، مساحت هواخوری‌ها حدود ۲۰۰ تا ۵۰۰ متر اعلام شده، در حالی که در بخش زنان، کوچک‌ترین هواخوری حدود ۲۴ متر و بزرگ‌ترین آنها حدود ۱۰۰ متر است.
با توجه به تعداد زندانیان و تراکم جمعیت، این فضاها نیز نمی‌توانند نیازهای همه زندانیان را به‌طور مناسب تأمین کنند.
غذای بی‌کیفیت و غیربهداشتی
وضعیت تغذیه در زندان بیرجند از دیگر موارد نگران‌کننده گزارش شده است. غذاهایی مانند عدس‌پلو، قورمه‌سبزی، برنج و مرغ و آبگوشت در زندان توزیع می‌شود، اما گزارش‌های دریافتی حاکی از آن است که کیفیت غذا بسیار پایین بوده و در برخی موارد عملاً قابل خوردن نیست.
در غذاها، گوشت به مقدار قابل‌توجه وجود ندارد و جیره غذایی زندانیان نیز کاهش یافته است. همین مسئله موجب شده زندانیان برای تأمین بخشی از نیازهای غذایی خود به فروشگاه زندان مراجعه کنند.
از سوی دیگر، شرایط پخت و توزیع غذا غیربهداشتی توصیف شده و مواردی از مشاهده سوسک و هزارپا در غذای زندانیان گزارش شده است.
اعتراض زندانیان به کیفیت غذا نیز با پاسخ‌هایی تحقیرآمیز مواجه می‌شود؛ از جمله به آنان گفته می‌شود: «همین غذا هم از سر شما اضافه است.»
تفکیک زندانیان سیاسی و ایجاد بندهای ۱۰۸ و ۱۰۹
بر اساس اطلاعات دریافتی، در سال‌های گذشته زندانیان سیاسی در بند سلامت در کنار زندانیان جرائم دیگر نگهداری می‌شدند و تفکیک مشخصی میان آنان وجود نداشت.
در سال ۱۴۰۵، دو بند ۱۰۸ و ۱۰۹ به زندانیان سیاسی اختصاص داده شده است. با این حال، امکانات این دو بند بسیار محدود گزارش شده و جداشدن فیزیکی زندانیان سیاسی از سایر زندانیان، به‌تنهایی مشکلات مربوط به امکانات و شرایط نگهداری آنان را برطرف نکرده است.
گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
- لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
- فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
- آرشیو قضات مرگ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
- آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
- جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- انتصاب دادخدا سالاری به ریاست دادگستری کرمان؛ کارنامه‌ای از اعدام، بازداشت معترضان و فشار بر بهائیان
- اعدام رضا زنگنه، حسن دیوبند و حمید کاظمی در کرج؛ اجرای حکم پس از گزارش شکنجه و اعدام مصنوعی
- اعدام محمدعارف شه‌بخش، زندانی سیاسی بلوچ؛ ۵۲ روز بی‌خبری خانواده پس از بازداشت
فروشگاه زندان؛ اجناس محدود و قیمت‌های بالاتر
فروشگاه‌های داخل بندها کوچک هستند و محصولات محدودی عرضه می‌کنند. بر اساس اطلاعات رسیده، کالاهای عرضه‌شده اغلب کیفیت پایینی دارند و قیمت آنها نیز تا حدود ۲۰ درصد بیشتر از قیمت همان محصولات در خارج از زندان است.
کاهش جیره غذایی و محدودیت اقلام ضروری، وابستگی زندانیان به این فروشگاه‌ها را افزایش داده است.
محرومیت زندانیان بیمار از درمان مناسب
وضعیت بهداری زندان بیرجند نیز از موارد مهم مطرح‌شده در این گزارش است.
بر اساس اطلاعات دریافتی، امکان ویزیت مناسب در داخل بهداری وجود ندارد و زندانیانی که برای درمان مراجعه می‌کنند، در مواردی با برخوردهای تحقیرآمیز و توهین‌آمیز روبه‌رو می‌شوند.
گزارش شده است که بسیاری از زندانیان بیمار درمان مناسب دریافت نمی‌کنند و داروهای ارائه‌شده نیز عمدتاً به مسکن محدود می‌شود؛ داروهایی که مشکلات اصلی بیماری را برطرف نمی‌کنند.
این وضعیت به‌ویژه برای زندانیانی که به بیماری‌های مزمن یا نیازمند درمان تخصصی مبتلا هستند، نگرانی‌های جدی ایجاد می‌کند.
شیوع ساس، شپش و عقرب
شرایط بهداشتی بندهای زندان بیرجند نیز نامناسب گزارش شده است. وجود حشراتی مانند ساس و شپش در بندها موجب آزار زندانیان شده و حتی از مشاهده عقرب در داخل بندها گزارش شده است.
بر اساس اطلاعات دریافتی، سمپاشی مؤثر و منظم در بندها و هواخوری‌ها انجام نمی‌شود و اقدام جدی برای رفع این مشکلات صورت نگرفته است.
تراکم بالا، کیفیت نامناسب آب، کمبود امکانات بهداشتی و وجود حشرات موذی، مجموعه‌ای از عوامل هستند که شرایط زندگی زندانیان را دشوارتر کرده‌اند.
ملاقات با خانواده
زندانیان در زندان بیرجند هر هفته امکان ملاقات کابینی دارند، اما ملاقات حضوری تنها هر ۴۰ روز یک‌بار انجام می‌شود.
با توجه به فاصله زندان از محل سکونت برخی خانواده‌ها و مشکلات اقتصادی ناشی از سفر، محدود بودن ملاقات حضوری می‌تواند فشار بیشتری بر خانواده زندانیان وارد کند.
فشارهای مذهبی و رفتار تحقیرآمیز
بر اساس گزارش دریافتی، نماز و روزه در زندان اجباری است و زندانیان تحت فشار قرار می‌گیرند که قرآن را حفظ کنند یا آموزش‌های مربوط به آن را فرا بگیرند.
همچنین رفتار برخی زندانبانان و مسئولان با زندانیان برخلاف شأن و کرامت انسانی توصیف شده است. گزارش‌های دریافتی از برخوردهای تحقیرآمیز و عدم رعایت کرامت زندانیان حکایت دارد.
در مجموع، مجموعه این شرایط تصویری از محیطی ارائه می‌دهد که در آن تراکم جمعیت، مشکلات آب و غذا، ضعف خدمات درمانی، شرایط نامناسب بهداشتی و فشارهای رفتاری و مذهبی، زندگی روزمره زندانیان را با دشواری‌های جدی روبه‌رو کرده است.
بررسی حقوقی وضعیت زندان بیرجند بر اساس قوانین داخلی
این بررسی به معنای تأیید یا مشروعیت‌بخشی به قوانین دیکتاتوری حاکم نیست؛ هدف آن نشان‌دادن این است که حتی بر اساس همین قوانین، حقوق زندانیان تا چه اندازه باید رعایت شود. اصل ۲۲ قانون اساسی بر مصونیت حیثیت و حقوق اشخاص تأکید دارد و اصل ۳۹ هتک حرمت افراد بازداشت‌شده یا زندانی را ممنوع می‌کند. همچنین مقررات مربوط به سازمان زندان‌ها، دولت و مسئولان زندان را مکلف به تأمین شرایط مناسب بهداشتی، غذایی و درمانی زندانیان می‌کند. بنابراین، کمبود مستمر آب، غذای غیرقابل مصرف، نبود درمان مناسب، آلودگی محیط و رفتارهای تحقیرآمیز، در صورت استمرار و عدم رسیدگی، حتی با معیار قوانین داخلی نیز قابل توجیه نیست.
موارد نقض حقوق بشر
شرایط گزارش‌شده در زندان بیرجند با اصول متعددی از اعلامیه جهانی حقوق بشر در تعارض قرار می‌گیرد. ماده ۵ هرگونه رفتار ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را ممنوع می‌کند و ماده ۲۵ بر حق برخورداری از سطح مناسب زندگی و سلامت تأکید دارد. همچنین ماده ۱۲ از حریم خصوصی و زندگی خانوادگی حمایت می‌کند. نگهداری زندانیان در محیط آلوده، محرومیت از درمان مناسب، آب سالم و غذای قابل مصرف و رفتارهای تحقیرآمیز، با اصل حفظ کرامت انسانی که مبنای این استانداردهاست سازگار نیست. قواعد نلسون ماندلا نیز بر برخورداری زندانیان از خدمات بهداشتی مناسب، آب سالم، غذای کافی و شرایط بهداشتی تأکید دارند.
خلاصه متن
گزارش‌های دریافتی از زندان بیرجند مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری را نشان می‌دهد؛ از تراکم بالای جمعیت و کمبود امکانات بهداشتی گرفته تا کیفیت نامناسب آب و غذا، ضعف خدمات درمانی، شیوع حشرات و محدودیت در امکانات رفاهی.
در کنار این مشکلات، گزارش درباره فشارهای رفتاری و مذهبی و برخوردهای تحقیرآمیز با زندانیان، نگرانی‌ها درباره رعایت کرامت انسانی در این زندان را افزایش داده است.
بهبود شرایط زندان بیرجند نیازمند رسیدگی فوری به وضعیت آب، غذا، بهداشت، درمان، امکانات بندها و نحوه رفتار کارکنان با زندانیان است. همچنین نظارت مؤثر و مستقل بر شرایط زندان و امکان دسترسی خانواده‌ها و نهادهای ناظر به اطلاعات دقیق درباره وضعیت زندانیان، می‌تواند در جلوگیری از تداوم این مشکلات نقش داشته باشد.